Deggaron masjidi

Tarixi

Masjidni 1946-yilda Davlat Ermitaji tashkil etgan Panjikent ekspeditsiyasi (rahbari A. Yu. Yakubovskiy) oʻrgangan; Yakubovskiy uni VII–IX asrlarga sanagan. Soʻnggi tadqiqotlar masjidni taxminan XI asrga, XII asrdan kechikmagan davrga oid deb hisoblaydi — sana boʻyicha olimlar hali yakdil emas. Bino undan ham qadimgi inshoot ustiga qurilgan; atrofida qadimiy qoʻrgʻon devorlari qoldiqlari topilgan. Qishloq keyinchalik qurgʻoqchilik tufayli tark etilgan.

«Deggaron» — «qozonchilar, kulollar» degani: nom bu yerda oʻrta asrlarda gullab-yashnagan kulolchilik hunari bilan bogʻliq. Masjid taʼmirlangan va hozir ham faoliyat koʻrsatadi; u Mavlono Orif Deggaroniy majmuasi tarkibida turadi.

Meʼmorchiligi

Masjidning noyobligi — uning islomgacha boʻlgan ibodatxonalarga xos tuzilishida: toʻrtta tayanch ustunga oʻrnatilgan markaziy gumbaz atrofida kichik gumbazlar tizimi. Bunday reja zardushtiylik ibodatxonalarini, shuningdek, ilk xristian cherkovlarini eslatadi. Ilk islom inshootlarida bitta katta gumbaz emas, ustunlarga tayangan bir nechta kichik gumbazlar tizimi qoʻllangan, Deggaron ana shunday binolarning kam saqlangan namunalaridan biri.

Masjid pishiq gʻishtdan qurilgan, ichki makon gumbazlar ostida bir-biriga oqib oʻtadi.