Imom al-Buxoriy yodgorlik majmuasi

Imom al-Buxoriy kim edi?

Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriy 810-yil 21-iyulda Buxoroda tugʻilgan. Hadis yodlashni bolalikdan boshlagan, oʻn olti yoshida onasi va akasi bilan hajga borgan, soʻng Makka, Madina, Bagʻdod, Basra, Kufa, Shom va Misr ulamolaridan saboq olgan. Rivoyatlarga koʻra, u minglab ustozlar bilan uchrashib, yuz minglab rivoyatlarni tekshirgan.

Olimning bosh asari — “Al-Jomeʼ as-sahih”, yaʼni “Sahih al-Buxoriy” 846-yil atrofida yakunlangan. Unga muallif toʻplagan 600 mingga yaqin rivoyat ichidan qatʼiy saralangan, takrorlari bilan 7563 ta hadis kiritilgan. Sunniy musulmonlar bu kitobni Qurʼondan keyingi eng ishonchli manba deb biladi. Umrining oxirida Buxorodan chiqib ketishga majbur boʻlgan olim Samarqand yaqinidagi Xartang qishlogʻiga koʻchib keldi va 870-yil 1-sentabrda shu yerda vafot etib, qishloq qabristoniga dafn qilindi.

Kichik mozordan katta majmuagacha

XVI asrda, Shayboniylar davrida qabr ustida kichik maqbara va juma masjidi qurilib, atrofga chinorlar ekilgan — ularning bir qismi bugun ham soya solib turibdi. Sovet yillarida masjidda ibodat taqiqlandi va 1950-yillar oʻrtasiga kelib inshootlar vayronaga aylandi. Keng tarqalgan hikoyaga koʻra, 1961-yilda SSSRga kelgan Indoneziya prezidenti Sukarno Buxoriy qabrini ziyorat qilish istagini bildirgach, mozor shoshilinch tartibga keltirilgan; keyinroq u Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasi ixtiyoriga berildi.

1997–1998-yillarda, olim tavalludining hijriy hisobdagi 1225 yilligi munosabati bilan, mozor ustida yangi majmua bunyod etildi. Qurilishda Samarqand, Toshkent, Buxoro, Xiva, Shahrisabz, Andijon, Qoʻqon va Namangan ustalari qatnashgan: oniks sagʻanali, balandligi 17 metrli maqbara, 1500 kishilik xonaqohli masjid, kutubxona va muzey shu davrda qad rostlagan.

2026-yilgi yangi qiyofa

2019-yilda boshlangan keng koʻlamli qayta qurishdan soʻng majmua 2026-yil 19-martda qayta ochildi. Hudud qariyb 45 gektarga kengaydi. Markazda 10 ming namozxonga moʻljallangan, 14 ta moviy gumbazli ulkan masjid turibdi, burchaklarda esa har biri 75 metrlik toʻrtta minora koʻkka boʻy choʻzgan. Yangi maqbara, 154 ustunli milliy uslubdagi ayvon va maʼmuriy bino ham barpo etildi.

Toʻqqiz pavilyonli innovatsion muzeyda Imom al-Buxoriyning hayoti va merosi, Qurʼonda nomi zikr etilgan 25 paygʻambar qissalari, hadislarning toʻplanish tarixi zamonaviy texnologiyalar yordamida hikoya qilinadi. Ilgari kuniga 12 mingga yaqin ziyoratchini qabul qilgan majmua endi 65 mingtagacha mehmonni sigʻdira oladi; yonidagi 15 gektarlik hududda mehmonxonalar, 22 ta oilaviy mehmon uyi va avtoturargoh qurilgan.

Ziyorat qanday oʻtadi

Koʻpchilik ziyoratchilar avval maqbaraga kirib, Qurʼon tilovati va duo bilan olim ruhini yod etadi, soʻng masjidda namoz oʻqiydi. Majmuada imom-xatiblar va xodimlar tartibni kuzatib boradi: ichkarida baland ovozda gaplashish, maqbara ichida suratga olish odobga zid sanaladi. Hovlidagi ayvonlar va chinorlar soyasi dam olish uchun qulay.

Imom al-Buxoriy nomi Indoneziya, Malayziya, Turkiya, Pokiston va arab mamlakatlarida juda ulugʻlanadi, shu sababli bu yerda turli tillarda duo qilayotgan xorijlik ziyoratchilar guruhlarini koʻp uchratasiz. Majmuani toʻliq aylanib chiqish, muzeyni koʻrish va namozga ulgurish uchun kamida ikki soat ajratgan maʼqul.

Bilasizmi?

Imom al-Buxoriy kamtarona, tekis qabrga dafn etilishni vasiyat qilgan. Shu sababli maqbaradagi bezakli sagʻana ramziy hisoblanadi, olimning asl qabri esa uning yonidagi alohida dahmada joylashgan. Majmuadagi buloq suvi xalq orasida shifobaxsh sanaladi, Shayboniylar davridan qolgan qari chinorlar esa hovliga oʻzgacha sokinlik bagʻishlaydi.

Majmua Samarqand markazidan taxminan 25 km shimolda, Payariq tumanidagi Xoʻja Ismoil (tarixiy Xartang) qishlogʻida joylashgan. Shahardan taksida 30–40 daqiqada yetib borish mumkin; yoʻl Oqdaryo tumanidagi Dahbed yonidan oʻtadi.