Imom Moturidiy yodgorlik majmuasi

Hidoyat imomi

Abu Mansur Muhammad al-Moturidiy (taxminan 870–944; baʼzi manbalarda tugʻilgan yili 853) — Samarqand yaqinidagi Moturid mavzesidan chiqqan ilohiyotchi, hanafiy faqih va Qurʼon mufassiri. U asos solgan moturidiya maktabi sunniy aqidaning asosiy yoʻnalishlaridan biri boʻlib, aql va inson masʼuliyatiga alohida oʻrin beradi. Olimning «Kitob at-tavhid» va Qurʼon tafsiri «Taʼvilot ahl as-sunna» asarlari mashhur; musulmon olamida unga «Imom al-huda» — «Hidoyat imomi» unvoni berilgan.

Chokardiza qabristoni

Moturidiy Samarqanddagi Chokardiza qabristoniga dafn etilgan. X asrdan bu yer musulmon olamining eng tabarruk qabristonlaridan biri sanalgan: anʼanaga koʻra, bu yerda koʻplab olimu ulamolar yotibdi, jumladan «Hidoya» muallifi Burhoniddin Margʻinoniy va Najmiddin Umar an-Nasafiy. Sovet davrida qabristonda dafn etish taqiqlangan, 1940-yillarda qabrlar buzilib, hudud uy-joy qurilishiga berilgan — Moturidiy qabri ustidagi tosh ham shunda yoʻqolgan.

Yodgorlik majmuasi

Olim tavalludining 1130 yilligi munosabati bilan 2000-yilda bu yerda taxminan 4 gektarlik yodgorlik majmuasi bunyod etildi. Uning markazida pishgan gʻishtdan qurilgan 12×12 metrlik ramziy maqbara turadi: qovurgʻali havorang gumbazi bilan balandligi 15 metr, poygumbazi 24 ravoqcha va ganch panjaralar bilan bezatilgan. Oq marmar sagʻanaga olimning hikmatli soʻzlari bitilgan. Tadqiqotlar paytida Amir Temur davriga oid maqbara poydevori va qadimiy masjid oʻrni topilgan; maqbara yonidagi supada IX–XVIII asrlarga oid qabrtoshlar saqlanadi.

Bugun

2025–2026-yillarda majmua kengaytirilmoqda: Chokardiza hududida 10,2 gektar maydonda yangi masjid, ilmiy markaz, kutubxona, muzey va avtoturargoh qurilmoqda, buning uchun atrofdagi mahallalarning bir qismi buzilgan. 2026-yil mart holatiga koʻra ishlar davom etmoqda, shu bois tashrif paytida hududning bir qismi yopiq boʻlishi mumkin.