Fargʻona vodiysidan chiqqan XII asr faqihi, hanafiy mazhabining eng nufuzli qoʻllanmalaridan biri — «Hidoya» muallifi. Margʻilon markazida uning xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik majmuasi bor.
Burhoniddin Abulhasan Ali ibn Abu Bakr al-Margʻinoniy Fargʻona vodiysida, faqihlar oilasida tugʻilgan. Uning tugʻilgan joyi va yili haqida manbalar turlicha maʼlumot beradi: rus va oʻzbek manbalarida u Rishton shahrida 1117-yilda (ayrim manbalarda 1123-yilda) tugʻilgan deb koʻrsatiladi, ingliz tilidagi adabiyotda esa 1135-yil va Margʻilon tilga olinadi. Dastlab otasidan, soʻng Margʻilon, Buxoro va Samarqanddagi ulamolardan taʼlim olgan, 1149-yilda haj qilgan. U «shayx ul-islom» unvoniga sazovor boʻlgan va umrining oxirini Samarqandda oʻtkazgan. Olim 1197-yilda Samarqandda vafot etib, olimlar qabristoni — Chokardizaga dafn etilgan.
«Hidoya»
Margʻinoniyning eng mashhur asari — «Al-Hidoya fi sharh Bidoyat al-mubtadiʼ» («Boshlovchilar qoʻllanmasiga sharh — toʻgʻri yoʻl»). Avval u Quduriy va Muhammad ash-Shayboniy asarlariga tayanib «Bidoyat al-mubtadiʼ» qoʻllanmasini yozgan, soʻng unga sakkiz jildlik sharh tuzgan, keyin esa amaliy foydalanish uchun ixchamroq «Hidoya»ni yaratgan. Kitobda ibodatdan tortib savdo, oila, meros va sud ishlarigacha boʻlgan masalalar tizimli bayon etilgan. «Hidoya» asrlar davomida Markaziy Osiyo, Hindiston va Usmonli davlati madrasalarida asosiy darslik boʻlib keldi. XVIII asr oxirida u fors tilidan ingliz tiliga tarjima qilinib, Britaniya Hindistonidagi sudlarda musulmon huquqi boʻyicha qoʻllanma sifatida ishlatilgan; XIX asr oxirida rus tiliga ham oʻgirilgan.
Xotirasi
Mustaqillik yillarida olim xotirasi keng ulugʻlandi: 1997-yilda vafotining 800 yilligi, 2000-yilda hijriy hisobda tavalludining 910 yilligi nishonlandi. Shu munosabat bilan Margʻilon shahri markazida Burhoniddin al-Margʻinoniy yodgorlik majmuasi barpo etilib, unda ramziy maqbara oʻrnatildi. Ipak toʻqimachiligi bilan mashhur Margʻilonga kelgan sayohatchi majmuani «Yodgorlik» ipak fabrikasi va Kumtepa bozori bilan birga koʻrishi mumkin.
1127-yilda qoraxoniy hukmdor Arslonxon (Muhammad ibn Sulaymon) farmoni bilan Buxoroning jome masjidi yonida Kalon minorasi qurildi. Balandligi qariyb 46 metr boʻlgan, pishiq gʻishtdan terilgan bu minora bir-biridan farqli naqshli gʻisht kamarlar bilan bezatilgan; tepasidagi ravoqli fonus azon aytish va atrofni kuzatish uchun xizmat qilgan. Minora qurilishi usta Bako nomi bilan bogʻlanadi. Rivoyatga koʻra, 1220-yilda Buxoroni vayron qilgan Chingizxon minoraning ulugʻvorligidan taʼsirlanib uni buzdirmagan. Kalon minorasi bugun Poi Kalon majmuasining markazi va Buxoro tarixiy markazining (UNESCO, 1993) ramzi.
