Oʻzbekiston madaniyati tarixi davlat muzeyi

Mamlakatning eng keksa muzeylaridan biri

Muzey tarixi 1896-yil 21-iyulda boshlangan: oʻshanda Samarqand viloyat statistika qoʻmitasi qoshida muzey ochilgan edi. Keyingi oʻn yilliklarda u shahar muzeyi, Oʻzbekiston markaziy davlat muzeyi, respublika tarix, madaniyat va sanʼat muzeyi kabi nomlarni almashtirdi, 1982-yildan esa Samarqand muzey-qoʻriqxonasi tarkibiga kirdi. 1978–2010-yillarda muzey Registon yonidagi binoda ishlagan, keyin Mirzo Ulugʻbek koʻchasidagi taʼmirlangan binoga koʻchirilgan. Bugun bu muzey-qoʻriqxona tizimidagi eng katta muzey, fondida 235 mingdan ortiq saqlov birligi bor.

Nimalarni koʻrish mumkin

Ekspozitsiya neolit davri qoyatosh suratlaridan (Zarautsoy, Sarmish) boshlanadi va bronza davrining Jarqoʻton hamda Sopollitepa topilmalari, Samarqanddan topilgan miloddan avvalgi VI asrga oid sak jangchisining dubulgʻasi, ellinistik sopol idishlar va soʻgʻd terrakotalari orqali davom etadi. Qoratepa buddaviylik ibodatxonasi ashyolari, Chelakdan topilgan IV–V asrlarga oid eftaliylar kumush kosasi, zardushtiylik bilan bogʻliq soʻgʻd ossuariylari va Mugʻ togʻidan topilgan teriga bitilgan soʻgʻdcha hujjat namunalari alohida eʼtiborga loyiq.

Oʻrta asrlar boʻlimida «Shohnoma» lavhalari tushirilgan XII asr bronza qutichasi, qadimiy shaxmat donalari hamda Shohi Zindadagi Amir Burunduq maqbarasidan topilgan XV asr bolalar yaktagi bor — u Oʻrta Osiyo toʻqimachiligining eng qadimgi saqlangan namunalaridan biri. Zargarlik buyumlari, Buxoro, Nurota, Samarqand va Shahrisabz kashtachilik maktablari, abrli matolar, Chingiz Ahmarov, Oʻral Tansiqboyev, Pavel Benkov kabi rassomlarning asarlari ham namoyish etiladi. Alohida koʻrgazma Amir Temur maqbarasining oʻrganilish tarixiga bagʻishlangan.

Bilasizmi?

Samarqandda muzey ochishga ilk urinish bundan ham oldin, 1874-yilda boʻlgan: havaskorlar tashkil etgan oʻsha muzey 1880-yillar boshida yopib qoʻyilgan. 1896-yilgi muzey esa shu kungacha uzluksiz ishlab kelmoqda. Bugun uning binosida butun muzey-qoʻriqxonaning asosiy fondi saqlanadi, ekspozitsiyada esa «Markaziy Osiyoda yozuvning paydo boʻlishi», «Oʻzbekistonda kulolchilik sanʼati tarixi», «Nafis matolar jilosi» kabi mavzuli boʻlimlar ham bor.