Yogʻochli sardoba

Tarixi

Sardoba (forscha «sovuq suv») — choʻl yoʻllari boʻyida karvonlar va yoʻlovchilar uchun suv saqlaydigan gumbazli hovuz. Yogʻochli (rasmiy roʻyxatda — Ogʻoch) sardoba Mirzachoʻl orqali oʻtgan karvon yoʻllaridan biri yonida, hozirgi Sardoba tumanidagi Gumbaz qishlogʻida joylashgan. Oʻrta asrlarda u Xudoysera nomi bilan ham maʼlum boʻlgan. Mirzachoʻlda uchta sardoba boʻlgani qayd etiladi, ulardan biri shu.

Sardoba haqidagi ilk maʼlumot Hofiz Tanish Buxoriyning «Abdullanoma» asarida uchraydi: Abdullaxon II Toshkentga yurishi chogʻida shu yerda kanal qazdirish uchun toʻxtagan va chanqoqdan qiynalgan askarlari uchun karvonsaroy va sardoba qurishni buyurgan. Shu sababli inshoot XVI asrning ikkinchi yarmiga — 1580 yoki 1585–1590-yillarga sanaladi. Xalq rivoyatida esa uni Amir Temur qurdirgani, gʻisht va boshqa materiallarni Samarqanddan atrofdagi aholi tashib kelgani aytiladi.

Meʼmorchiligi

Inshoot aylana shaklda, diametri 27 metr, gumbazning ichki diametri 15 metr. Kirish shimol tomonda, ravoqli eshikdan ichkariga zinapoya tushadi. Gumbazning uch tomonida havoni yangilab turuvchi ravoqsimon tuynuklar, tepasida moʻri bor. Ichki hovuzning chuqurligi 10–15 metr boʻlgan; uning oʻrnida XX asrda qazilgan, devorlari yogʻoch bilan qoplangan quduq saqlanib qolgan — sardobaning hozirgi nomi ham shu bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Mustaqillik yillarida yodgorlik bir necha bor taʼmirlangan, 2019-yilda moddiy madaniy merosning milliy roʻyxatiga kiritilgan. Atrofdagi sizot suvlari koʻtarilgani sababli hovuzdagi suv endi ichishga yaroqsiz.