Mirzachoʻl

Tabiati

Mirzachoʻl (ruscha Golodnaya step — «Och dasht») — Sirdaryo Fargʻona vodiysidan chiqqach, uning chap sohilida yastangan gil-shoʻrxok choʻl. Maydoni taxminan 10 ming km², u Oʻzbekiston (Sirdaryo va Jizzax viloyatlari), Qozogʻiston va Tojikistonning Zafarobod tumani hududiga toʻgʻri keladi. Tekislik dengiz sathidan 230–385 metr balandlikda, Sirdaryoning uchta qayir-terrasasida joylashgan; janubdan Turkiston tizmasi etaklari bilan, shimoli-gʻarbda Qizilqum bilan chegaralanadi, daryo tomonga 6–20 metrli jarlik bilan tushadi.

Iqlimi keskin kontinental: iyulda oʻrtacha harorat 27,9 °C, yanvarda −2,1 °C, yillik yogʻin 240 mm atrofida. Bahorda haydalmagan yerlarda qisqa umrli oʻtlar koʻkaradi, may oyiga kelib ular quriydi, faqat yantoq, shuvoq va shoʻralar qoladi.

Oʻzlashtirish tarixi

Mirzachoʻlga suv chiqarish urinishlari qadimdan boshlangan: Oʻrinboyoʻgʻiz, Iskandarariq kabi qadimiy kanallar izlari bor, XV asrda Shohrux va Ulugʻbek davrida Sirdaryodan kanal qazilgan. Keng koʻlamli oʻzlashtirish XIX asr oxirida boshlandi: 1895-yilda Imperator Nikolay I nomidagi kanal Mirzachoʻlgacha yetkazildi, 1897-yilda bu yerda ilk bor 6 gektar yerga paxta ekildi. Sovet davrida, ayniqsa 1950–1960-yillarda Janubiy Mirzachoʻl va boshqa kanallar qurilgach, choʻl qariyb 800 ming gektarlik paxtachilik mintaqasiga aylandi, Guliston va Yangiyer kabi yangi shaharlar paydo boʻldi.