Bobur uy-muzeyi (Ark ichi madrasasi)

Bobur va Andijon

Zahiriddin Muhammad Bobur 1483-yil 14-fevralda Andijonda, Fargʻona hokimi Umarshayx Mirzo oilasida tugʻilgan. Oʻsha paytda Andijon Fargʻona mulkining poytaxti edi. «Boburnoma»da muallif Andijon qoʻrgʻonini Movarounnahrda Samarqand va Keshdan keyingi eng katta qoʻrgʻon deb taʼriflaydi. 1494-yilda otasi vafot etgach, oʻn bir yoshli Bobur shu shaharda taxtga oʻtirgan.

Yosh hukmdorning keyingi oʻn yili Andijon va Samarqand uchun tinimsiz kurashda oʻtdi: Samarqandga qilingan yurishlar paytida Andijon bir necha bor qoʻldan ketgan. 1504-yilda Bobur vodiyni butunlay tark etib, Kobulga yoʻl oldi va ona shahriga boshqa qaytmadi. 1902-yilgi zilzila eski Andijonning koʻp binolarini vayron qilgan boʻlsa-da, «Ark ichi» nomi Bobur zamonidagi qalʼa qayerda boʻlganini hamon eslatib turadi.

Muzey eski shahar markazida, qadimgi ark — ichki qalʼa hududida saqlangan Ark ichi madrasasi binosida joylashgan. Davlat roʻyxatida bino XVI asr yodgorligi sifatida qayd etilgan. Madrasa taʼmirlash-tiklash ishlaridan oʻtkazilgan va hozir Andijon viloyati tarix va madaniyati davlat muzeyining boʻlimi hisoblanadi.

Ekspozitsiya

Koʻrgazma Bobur hayoti va ijodiga bagʻishlangan. Unda «Boburnoma» miniatyuralarining nusxalari, temuriylar va boburiylar davriga oid ashyolar, Bobur hamda uning qizi Gulbadanbegimning adabiy asarlari, Temuriylar–Boburiylar sulolasi shajarasi namoyish etiladi. Zallarda Bobur hayotidan lavhalar tasvirlangan rasmlar, soʻzana va sopol buyumlar, oʻrta asrlarga oid qilich ham bor.

Bino pishiq gʻishtdan qurilgan: xonalar kichik hovli atrofida joylashgan, orqa tomonda ayvon bor. Bu tarx Fargʻona vodiysining anʼanaviy hovli-uylarini eslatadi va muzeyga xonaki, samimiy ruh beradi. Atrofda eski bozor, hunarmandchilik etnografik hududi va Xoʻja Noib madrasasi joylashgan.

Qanday koʻrish kerak

Muzeyni Jome majmuasi va eski bozor bilan bitta piyoda sayrga qoʻshish qulay: ular orasidagi masofa bir necha yuz metr. Boburning ramziy qabri va «Bobur va jahon madaniyati» muzeyi esa shaharning janubi-sharqidagi Bobur milliy bogʻida — ikkalasini bir kunda koʻrish mumkin. Bobur haqida koʻproq bilmoqchi boʻlsangiz, avval shu muzeyga, keyin bogʻga borgan maʼqul. Safardan oldin «Boburnoma»ning Fargʻona va Andijon haqidagi boblarini oʻqib chiqsangiz, muzeydagi har bir ashyo yanada jonli tuyuladi.

Bilasizmi?

«Boburnoma» turkiy tildagi ilk mukammal memuar asarlardan biri. Unda Bobur jang va taxt kurashlari bilan birga ona yurtining tabiati, mevalari va odamlari haqida ham batafsil yozgan. XVI asr oxirida asar fors tiliga tarjima qilinib, boburiylar saroyida miniatyuralar bilan bezatilgan nusxalari yaratilgan — muzeydagi rasmlar ana shu anʼanadan olingan.