Kofirqalʼa

Soʻgʻd hukmdorlari qalʼasi

Kofirqalʼa — Samarqand markazidan taxminan 12 km janubi-sharqda, Dargʻom kanali boʻyidagi soʻgʻd qalʼasi xarobalari, shahar vohasining janubiy chegarasini qoʻriqlagan istehkom. Markazda asosi 75×75 metr, balandligi 20 metrga yaqin paxsa ark turadi; atrofi hozir ham koʻrinib turgan xandaq bilan oʻralgan, arkdan tashqarida shahriston va rabot joylashgan. Arkda hayot IV–V asrlarda boshlangan; olimlar uni Samarqand hukmdorlari — ixshidlarning shahar tashqarisidagi qarorgohi boʻlgan, deb hisoblaydi. VIII asr boshida, ehtimol arablar istilosi chogʻida, ark kuchli yongʻindan vayron boʻlgan.

Topilmalar

2001–2008-yillarda bu yerda oʻzbek-italyan, 2013-yildan esa oʻzbek-yapon ekspeditsiyasi ishlaydi. Yongʻin qatlamidan 700 ga yaqin loy muhr topilgan — bu Markaziy Osiyoda bitta yodgorlikdan chiqqan eng katta toʻplam. 2017-yilda taxt zalidan koʻmirga aylangan oʻymakor yogʻoch eshik qoldiqlari chiqdi: unda sherli taxtda oʻtirgan soʻgʻd maʼbudasi Nana va unga taʼzim qilayotgan kishilar tasvirlangan, eshik VI asrga oid. Yongʻin yogʻochni kulga emas, koʻmirga aylantirgani uchun tasvirlar saqlanib qolgan. Luvr mutaxassisi restavratsiya qilgan eshik Parijdagi Luvr va Londondagi Britaniya muzeyi koʻrgazmalarida namoyish etilgan.