Shergʻozixon madrasasi

Tarixi

Madrasa qurilishi Shergʻozixon Xurosonga yurish qilgan paytda, 1719-yilda boshlangan va 1726-yilda tugagan. Bino Pahlavon Mahmud maqbarasiga qaratib qurilgan. Bagʻishlov yozuvida tarixchi va shoirlar madrasani «Maskani fozilon» — «Olimlar maskani» deb atagani qayd etilgan; bu iboraning abjad hisobidagi qiymati qurilish sanasini ham bildiradi va u madrasaning ikkinchi nomiga aylangan. Bu yerda turkman shoiri Mahtumquli, shoir Pahlavonqul Ravnaq, qozoq soʻfiysi va shoiri Beket ota, buyuk qoraqalpoq shoiri Ajiniyoz oʻqigan.

Rivoyatga koʻra, madrasani xon Mashhaddan asir qilib keltirgan eronlik ustalar qurgan; xon ularga ish tugagach ozodlik vaʼda qilgan, ammo qurilishni ataylab choʻzgan. Gʻazablangan qullar xonni qurilish maydonida oʻldirgan emish. Shergʻozixon madrasaning gʻarbiy tomonidagi kichik xonaga dafn etilgan; tuproq choʻkkani sababli qabrga zinapoya orqali tushiladi.

Meʼmorchiligi

Bosh tarz ikki qavatli. Ulkan peshtoq orqali gumbazli miyonsaroyga kiriladi, uning ikki burchagida gumbazli masjid va darsxona joylashgan. Hovli atrofida old tomoni ayvonli bir qavatli 55 ta hujra bor, hovli oʻrtasida hovuz boʻlgan. Hujralar devorida tokcha va taxmonlar saqlangan. Madrasaning koshin bezaklari saqlanmagan — u Xivaning keyingi davr hashamatli madrasalaridan sodda va ogʻir qiyofasi bilan ajralib turadi.