Varaxsha shahar xarobasi

Tarixi

Varaxsha vohaning gʻarbiy chegarasidagi muhim harbiy qalʼa, siyosiy va madaniy markaz hamda Buxorodan Xorazmga boradigan yoʻl ustidagi savdo shahri boʻlgan. Shahar xarobasi maydoni 100 gektar. X asr tarixchisi Narshaxiy Varaxshani kattaligi bilan Buxorodan qolishmaydigan va undan qadimiyroq qishloq deb taʼriflagan; uning yozishicha, Ismoil Somoniy aholiga saroyni jome masjidiga aylantirish uchun 20 ming dirham va qurilish materiali taklif qilgan, ammo aholi rad etgan.

XI asrda vohaning sugʻorish tizimida suv yetishmay qolishi tufayli Varaxshada hayot soʻngan. Qazishmalar 1930-yillarda arxeolog V. A. Shishkin tomonidan boshlangan.

Saroy va devoriy suratlar

Saroy shahar devorining janubiy qismida, arkdan gʻarbda joylashgan; u milodiy V asrda qurilib, VIII asr oxiri – IX asr boshigacha mavjud boʻlgan. Saroyning asosiy qismini ketma-ket joylashgan uchta katta tantanali zal — Sharqiy, Qizil va Gʻarbiy zallar tashkil etgan. Devorlarda taxtda oʻtirgan podshoh qabul marosimi, Qizil zalda esa yirtqich va fantastik hayvonlarni ov qilish sahnalari tasvirlangan: filga mingan ovchilar yoʻlbars va maxluqlar bilan olishmoqda.

Topilgan devoriy surat va ganch bezaklarning bir qismi Buxorodagi Nodir Devonbegi xonaqohida joylashgan Varaxsha tarixi muzeyida saqlanadi. Xarobaning oʻzida baland tepaliklar va loy devorlar qoldiqlari koʻrinadi.