Poykent shahar xarobasi

Tarixi

Bu yerdagi ilk manzilgoh miloddan avvalgi III asrda (baʼzi maʼlumotlarga koʻra IV asrda) paydo boʻlgan, keyinchalik shimoli-sharqiy burchagida kvadrat shaklidagi qalʼa qurilgan. Qalʼada olovxona va hukmdor saroyi boʻlgan. Poykent janubiy yurtlar (Baqtriya, Hindiston, Eron) bilan shimoliy oʻlkalarni bogʻlagan savdo markazi edi; manbalar uni oʻziga xos oʻzini oʻzi boshqaradigan «savdogarlar shahri» deb taʼriflaydi. Narshaxiy qudratli devorlari uchun uni «Shahristoni royin» — «Mis shahriston» deb atagan.

706-yilda Xuroson noibi Qutayba ibn Muslim shaharni qamal qilib, devorlar ostini kovlab ishgʻol etgan va katta oʻlja olgan. IX asrdan Poykent islom markazlaridan biriga aylangan, Somoniylar davrida bu yerda katta jome masjidi qurilgan. 921-yilda shaharga Volga Bulgʻoriyasiga ketayotgan arab elchiligi tashrif buyurgan — uning kotibi Ibn Fadlan edi. XI asr boshida, ehtimol suv yetishmasligi sababli, shaharda hayot soʻngan; XII asrda Qoraxoniy Arslonxonning Zarafshondan alohida kanal qazdirish urinishi muvaffaqiyatsiz chiqqan.

Nimani koʻrish mumkin

Gʻarbiy devorda soʻgʻd harbiy meʼmorchiligining V–VI asrlarga oid oʻnta burji qoldiqlari yaxshi saqlangan. Jome masjidi yonida qazishmalar paytida diametri qariyb 11 metr boʻlgan IX asr minorasi poydevori ochilgan — u Kalon minorasi asosidan ham kengroq. Shuningdek, 790-yilga oid deb hisoblanuvchi Oʻrta Osiyodagi eng qadimiy dorixona qoldiqlari topilgan.

Shahar xarobasining 20 gektar maydonidan 2010-yillargacha 15 foizga yaqini oʻrganilgan. 1981-yildan bu yerda Ermitaj va Oʻzbekiston Arxeologiya instituti qoʻshma ekspeditsiyasi ishlaydi; joyida topilmalar namoyish etiladigan kichik muzey bor.