Yerqoʻrgʻon

Tarixi

Yerqoʻrgʻon (“tuproq qoʻrgʻon”) — Qashqadaryo vohasidagi eng yirik arxeologik yodgorlik, qadimgi Sugʻdning janubiy viloyati Naxshabning poytaxti. Shahar Qashqadaryo deltasi boʻyida mil. avv. VIII–VII asrlarda vujudga kelgan va dastlab mudofaa devori bilan oʻralgan. Keyingi asrlarda u kengayib, mil. avv. II asrda ichki shahar atrofida tashqi qalʼa devori qurilgan; shundan soʻng shahar maydoni 150 gektarga yetgan.

Shahar milodiy VI asrgacha yashagan. Oʻzbek tadqiqotchilari fikricha, u Turk xoqonligi va Sosoniylar Eftaliylarga qarshi yurish qilgan paytda yondirilib, vayron qilingan. Keyin vohaning markazi boshqa joyga — kelajakdagi Nasaf va Qarshiga koʻchgan.

Nimalar topilgan

Yerqoʻrgʻonda ilk qazishmalarni 1948-yilda S. K. Kabanov olib borgan, 1965-yilda M. E. Masson guruhi ishlagan. Keng koʻlamli tadqiqotlar 1971-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya instituti tomonidan boshlangan. Yigirma yildan ortiq davom etgan qazishmalarda arkning qoldiqlari, saroy majmuasi, shahar ibodatxonasi, zardushtiylar dahmasi, zodagonlar maqbarasi, kulollar va temirchilar mahallalari hamda mudofaa tizimi ochilgan.

Ichki shahar aniq beshburchak shaklida boʻlib, maydoni 40 gektarga yaqin. Uning ichida qadimiy turar joy va jamoat binolari xarobalaridan iborat yigirmadan ortiq tepalik bor. Eng baland tepalik hukmdor qasri ekani aniqlangan.