Odina masjidi

Tarixi

Odina (forscha “juma”) masjidi Nasaf katta jome masjidi nomi bilan ham tanilgan. U qadimgi Qarshi qalʼasining qoq markazida, Registon maydoni yonida qurilgan. Tarixchilar Mixail Masson va Boʻriboy Ahmedov masjid qurilishini Amir Temur nomi bilan bogʻlaydi: manbalarga koʻra, Temur 1380-yillar oʻrtasida Qarshiga kelganida bu yerda masjid barpo etishni buyurgan. Masjid juma va hayit namozlari uchun moʻljallangan, kundalik namozlar esa mahalla masjidlarida oʻqilgan.

XIX asrning ikkinchi yarmida bino qisman buzilib, gʻishtlari boshqa ehtiyojlarga ishlatilgan; gumbaz va minora qoldiqlari 1914-yilgacha saqlangan. Sovet davrida masjidda idoralar, keyin ombor joylashgan, 1938-yilda esa atrofi baland devor bilan oʻralib, qamoqxonaga aylantirilgan. Qamoqxona Qarshining 2700 yilligiga tayyorgarlik paytida, 2004–2005-yillarda shahardan tashqariga koʻchirilgan va masjid taʼmirlangan. Taʼmir paytidagi qazishmalarda koshin parchalari va tut daraxtidan yasalgan qadimiy eshik topilgan.

Meʼmorchiligi va bugungi kuni

Masjid tarhi taxminan 50 × 40 metr. Keng ibodat zallari ustida kichik gumbazlar bor, qalin gʻisht ustunlar oʻzaro ravoqlar bilan bogʻlangan. Gʻarbiy devordagi katta mehrob atrofida “Oyatal kursi” tilla harflar bilan bitilgan.

2020-yil 8-oktabrdagi Prezident qaroriga muvofiq, 2021-yilda Odina masjidida qatagʻon qurbonlari xotirasi muzeyi tashkil etilgan. Yaqinida Odina bogʻi, Qilichboy, Abdulazizxoʻja va Bekmir madrasalari hamda Qarshi sardobasi joylashgan — ularni bir sayrda koʻrish mumkin.