Muhammad Rahimxon II madrasasi

Tarixi

Madrasa asoschisi Muhammad Rahimxon II (1864–1910 yillarda hukmronlik qilgan) Xivaning soʻnggi yirik hukmdorlaridan biri boʻlib, Feruz taxallusi bilan sheʼrlar yozgan, saroyida shoir, xattot va sozandalarni toʻplagan. Uning davrida Xorazmda adabiyot, kitobat va musiqa yangi yuksalishni boshdan kechirgan. Madrasa qurilgan sanaga Komil Xorazmiy va boshqa shoirlar abjad hisobidagi sheʼriy tarixlar bagʻishlagan. Manbalarda qurilish sanasi 1871-yil deb keltiriladi, ayrimlarida 1876-yil koʻrsatiladi.

Meʼmorchiligi

Bino Xivaning eng yirik madrasalaridan: oʻlchami taxminan 62 × 50 metr, hovlisi 28 × 29 metr, 75 hujrasi bor. Bosh tarz oldida tashqi tomondan berk devor bilan oʻralgan, ichkarisi bir qavatli gumbazli hujralar bilan oʻralgan old hovli joylashgan. Ichki hovlining toʻrt tomonidagi peshtoqlar oq va koʻk ranglar ustun boʻlgan majolika bilan qoplangan, ravoqlar ustida sheʼriy bagʻishlov yozuvlari bor.

Peshtoq tokchasining janubiy devoriga marmar lavha oʻrnatilgan: unda eski oʻzbek tilida madrasaga vaqf qilingan yerlar haqidagi hujjat oʻyib yozilgan. Musulmon dunyosida bunday hujjatni toshga oʻyib binoga oʻrnatish kam uchraydi, biroq Xivada, ayniqsa XIX asrning ikkinchi yarmida, bu odat keng tarqalgan.