Koʻhna Ark

Tarixi

«Koʻhna Ark» — «eski qalʼa» degani. Xivada ark deb hukmdorning shahar ichidagi qoʻrgʻon-saroyi atalgan: unda xonning devonxonasi, qabulxonasi, sud joyi, xazinasi va oilasi yashaydigan qism boʻlgan. Arkning qurilishi 1686–1688-yillarda Anushaxonning oʻgʻli Arangxon davrida boshlangan. XVIII asr oxiriga kelib u Ichan Qalʼadan baland devor bilan ajratilgan «shahar ichidagi shahar»ga aylandi. Keyinroq Toshhovli va Nurullaboy saroylari qurilgach, eski qarorgoh «Koʻhna Ark» deb atala boshlagan, biroq oʻz vazifalarini qisman saqlab qolgan.

Bir paytlar zich qurilgan hududdan bugungacha sharqiy darvoza va qorovulxona, Koʻrinishxona, yozgi va qishki masjidlar, zarbxona, haram hamda Oq Shayx bobo burji yetib kelgan. Darvoza oldidagi maydonda harbiy koʻriklar oʻtkazilgan, yonida esa zindon boʻlgan.

Nimalarni koʻrish mumkin

Koʻrinishxona (qabulxona) dastlab XVII asr oxirida qurilgan, XVIII asr oʻrtasida Eron bosqini paytida buzilgan va 1804–1806-yillarda Eltuzarxon tomonidan qayta tiklangan. Uning ayvoni Olloqulixon davrida oq-koʻk majolika bilan qoplangan. Hovli oʻrtasida yumaloq supa bor: unga oʻtov tikilib, xon koʻchmanchi qoʻshnilarning elchilarini shu yerda qabul qilgan. Taxt xonasidagi asl taxt 1816-yilda xivalik usta tomonidan yogʻochdan yasalib, kumush qoplamalar bilan bezatilgan; 1873-yilda u Moskvaga olib ketilgan, hozir joyida nusxasi turibdi.

Yozgi masjid Olloqulixon (1825–1842) davrida qurilgan: ikki qator yogʻoch ustunli ayvon, mehrob va devorlar murakkab oʻsimliksimon naqshli koshinlar bilan qoplangan. Yonidagi zarbxona Muhammad Rahimxon I davrida barpo etilgan — bu yerda Xiva tangalari zarb qilingan. Haram qismi Muhammad Rahimxon II davrida qurilgan.

Bugun Koʻhna Ark muzey majmuasi sifatida ishlaydi. Zarbxona binosida Xiva tangalari va pul tarixi koʻrgazmasi joylashgan; Sankt-Peterburgdagi Ermitajda Xivada zarb qilingan 300 dan ortiq tanga saqlanishi ham bu ustaxonaning ahamiyatini koʻrsatadi. Haram xonalari va Koʻrinishxona yonidagi xonalarda xon saroyi turmushi, qurol-yarogʻ va hunarmandchilik buyumlari namoyish etiladi.

Oq Shayx bobo burji

Arkning eng baland nuqtasi — Oq Shayx bobo burji. Manbalarga koʻra, bu Shayx Muxtor Valiyning ustozi Oq Shayx bobo yashagan hujra boʻlgan, keyinchalik u kuzatuv minorasi va porox omboriga aylangan. Bugun burj ustidagi maydoncha Ichan Qalʼaning eng mashhur manzara nuqtasi: undan Kalta Minor, Muhammad Aminxon madrasasi, Juma masjidi minorasi va Islom Xoʻja minorasi bir qarashda koʻrinadi.