Norboʻtabiy madrasasi

Tarixi

Madrasa hijriy 1213, yaʼni milodiy 1798–1799-yillarda Qoʻqon hukmdori Norboʻtabiy tomonidan sobiq Buljor, hozirgi Yangi Chorsu maydonida qurdirilgan. Norboʻtabiyning «amir al-muslimin» unvoniga koʻra u rasmiy hujjatlarda «Madrasai amir al-muslimin», qisqacha «Madrasai Mir» deb yuritilgan, xalq esa uni quruvchi nomi bilan ataydi. Rivoyatga koʻra, binoni Buxorodan majburan olib kelingan quruvchilar tiklagan.

Madrasa 1920-yillarda yopilgan. Mustaqillik yillarida bino taʼmirlanib, bosh tarzi koshinlar bilan bezatildi; hozir u masjid sifatida faoliyat koʻrsatadi va shaharning eng qadimgi saqlangan binosi hisoblanadi.

Meʼmorchiligi

Bu Qoʻqondagi eng yirik madrasa: tarxi 52×72 metr, ichki hovlisi 38×38 metr. Shimolga qaragan baland peshtoq ortida miyonsaroy, uning bir tomonida gumbazli masjid, ikkinchi tomonida darsxona joylashgan; hovli atrofini hujralar oʻrab turadi, burchaklarda minorasimon burjlar bor. Masjid gumbazi oʻzaro kesishgan ravoqlarga tayangan, gumbaz osti sharafalari va mehrob muqarnaslari ganchdan ishlangan. Darvoza eshiklarining tashqi tomonida girih, ichki tomonida islimiy oʻymakorlik qilingan. Uslubi Buxoro meʼmorlik maktabiga yaqin.

Bilasizmi?

Manbalarga koʻra, madrasada 50 ta hujra boʻlgan, unda 114 nafar tolibi ilm 12 mudarris qoʻlida tahsil olgan; bosh mudarris etib Muhammad Yaʼqub Oxund tayinlangan. Uzoq yillar bino deyarli bezaksiz turgan: gʻisht terimi ochiq qoldirilgan, ichki xonalar 1980-yillar boshigacha oq ganch suvoqda edi. Tadqiqotchilar tarzdagi ravoqlar oraligʻi bir xil emasligini ham qayd etadi.