Rustam Usmonov ustaxona-muzeyi

Rishton — kulollar shahri

Rishton — Fargʻona vodiysining eng qadimgi shaharlaridan biri va Markaziy Osiyodagi sir berilgan sopol idishlarning eng yirik markazlaridan biri. Shahar nomi soʻgʻdcha «rush» — «qizil tuproq» soʻzidan kelib chiqqan degan fikr bor: bu yerdagi qizgʻish kulolchilik gili «hoki surx» deb ataladi. Qadimda shaharda Dahbed, Chinnigaron, Koʻzagaron, Kulolon kabi kulollar mahallalari boʻlgan.

Boshqa koʻplab sopol markazlarining anʼanalari XX asr oxiriga kelib deyarli yoʻqolgan boʻlsa, Rishtonda hunar asrlar davomida uzluksiz rivojlanib, uslubiy yaxlitligini saqlab qoldi. XVIII asrda aka-uka ustalar Abdujalol va Abdujamil oʻrta asrlarda unutilgan chinni-fayans texnikasini Qashqar va Eron retseptlari asosida tikladilar, ularning shogirdi Abdulla kulol (1797–1872) esa butun Rishton kulollarining oqsoqol ustasiga aylandi. XIX asr boshida shaharda yuzdan ortiq ustaxona ishlagan, ularda 300 dan ziyod kishi mehnat qilgan.

Usta va uning uyi

Rustam Usmonov — kulolchilikka birinchi avlodda kelgan usta. U Rishton ustalari orasida kasbiy badiiy maʼlumotga ega yagona hunarmand: 1980-yilda Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutining sanoat grafikasi boʻlimini tamomlagan, mashhur ustalar Hakimjon Sattorov va Ibrohim Kamilovdan saboq olgan. «Usto naqqosh» sifatida u naqsh solish sanʼati va turli sirlash texnologiyalarini mukammal egallagan, eski ustalar merosi va arxeologik topilmalarni oʻrganib, unutilgan naqshlarni qayta tiklaydi.

Usmonov Rishtonda birinchilardan boʻlib oʻz uyida ochiq muzey-ustaxona yaratdi. Unda ustaning oʻz asarlari bilan bir qatorda qadimiy Rishton sopollarining qiziqarli kolleksiyasi namoyish etiladi. Mehmonlar charxda idish shakllantirish, naqsh chizish va xumdonda pishirish jarayonlarini kuzatishi, ustaxonada tayyorlangan lagan, kosa va tovoqlarni xarid qilishi mumkin.

Ishqor siri

Rishton sopolining oʻziga xos moviy-feruza rangini ishqor siri beradi: u choʻl oʻsimliklari kulidan olinadigan ishqoriy sir boʻlib, mahalliy gil va tabiiy boʻyoqlar bilan birga ishlatiladi. Naqshlarda anor, bodom, qalampir, gul va handasiy shakllar koʻp uchraydi. Rishton ustalarining asarlari Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyi, Moskvadagi Sharq xalqlari sanʼati muzeyi, Sankt-Peterburgdagi Etnografiya muzeyi va Ermitaj, Yaponiyaning Komatsu shahridagi keramika muzeyi kolleksiyalarida saqlanadi.

Bilasizmi?

Rishtonda bugun ham koʻplab oilaviy ustaxonalar ishlaydi, ularning har biri oʻz uslubiga ega: kimdir qadimiy naqshlarni tiklaydi, kimdir zamonaviy shakllar bilan tajriba qiladi. Shu sababli bir kunda bir nechta ustaxonaga kirib, uslublarni solishtirish ayniqsa qiziq.