Qoʻshrabot tumani

Joylashuvi va tabiati

Qoʻshrabot — viloyatning eng shimoliy va eng togʻli tumanlaridan biri. U Navoiy va Jizzax viloyatlari, Payariq, Ishtixon va Kattaqoʻrgʻon tumanlari bilan chegaradosh. Hududni Nurota togʻlari egallagan: shimolda Nurota tizmasi (eng baland nuqtasi — Hayotboshi choʻqqisi, 2165 m), janubda Oqtogʻ tizmasining sharqiy qismi, ular oraligʻida Nurota botigʻi. Yer yuzasi tizmalardan 500 m gacha pasayib boradi; vodiylarni Oqsoy, Sagʻanoq, Gʻujumsoy, Pichotsoy, Pangatsoy kabi soylar kesib oʻtadi, togʻlarda buloqlar koʻp. Botiqlarda yoz issiq va quruq, iyulda oʻrtacha +27…28 °C; yillik yogʻin 200–300 mm, togʻ yon bagʻirlarida 500 mm gacha yetadi.

Yonbagʻirlarda bodom, pista, doʻlana, naʼmatak, baland qismlarda archa uchraydi; kaklik, burgut, boʻrsiq va tulki yashaydi. 1991-yil 8-iyulda 16,3 ming gektar maydonda Qoʻshrabot buyurtma qoʻriqxonasi tashkil etilgan.

Tarixi

Viloyat hokimligi talqiniga koʻra, Qoʻshrabot nomi «qoʻsh» (juft) va «rabot» (karvonsaroy) soʻzlaridan tuzilgan va yonma-yon ikki karvonsaroy qurilgan joyni bildiradi. Tuman ilk bor 1943-yilda Mitan, Nurota va Xatirchi tumanlari qishloq sovetlaridan tuzilgan, 1957-yilda tugatilib, 1978-yil 3-aprelda qayta tiklangan.

Bu togʻlar — oʻzbek baxshichiligining beshiklaridan biri. Qoʻrgʻon dostonchilik maktabining eng yirik vakili Ergash Jumanbulbul oʻgʻli (1868–1937) tumandagi Qoʻrgʻon qishlogʻida yetti avlodi dostonchi boʻlgan oilada tugʻilgan. U Buxoro madrasasida tahsil olgan, «Kuntugʻmish», «Alpomish», «Ravshan» kabi 30 ga yaqin dostonni yod bilgan va oʻzi ham termalar yaratgan. Qoʻrgʻonda uning uy-muzeyi, maqbarasi va haykali bor; har yili tumanda baxshilar tanlovi va «Qoʻshrabot navolari» festivali oʻtkaziladi.

Xoʻjaligi

Asosiy tarmoq — chorvachilik, ayniqsa qorakoʻlchilik: tumanda 150 ming gektar yaylov bor. 21 mahalla uzumchilikka ixtisoslashgan — yer bagʻirlab oʻstiriladigan tokzorlar mayiz uchun xomashyo beradi. 2025-yil oxiridagi Prezident qaroriga binoan «Qoʻshrabot — Agro Star» korxonasi negizida mayizchilik klasteri va 300 gektarlik zamonaviy majmua tashkil etilmoqda; Oqchopsoy hududida 500 gektar pistazor, 30 gektarlik granitni qayta ishlash parki rejalashtirilgan. Yer osti boyliklaridan eng mashhuri — 1952-yilda ochilib, 1978-yildan ishlatilayotgan Zarmiton oltin koni.

Qanday borish

Samarqanddan Qoʻshrabotgacha taxminan 100 km, avtomobilda 1,5–2 soat yuriladi; Samarqanddan avtobus va yoʻnalishli taksilar qatnaydi. Eng yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kattaqoʻrgʻon, taxminan 58 km. Togʻ soylari va Qoʻrgʻon qishlogʻiga borish uchun mahalliy haydovchi yollagan maʼqul; eng chiroyli fasllar — aprel–may va oktabr.