Nurobod tumani

Joylashuvi va tabiati

Nurobod — viloyatning eng katta tumani: 4862 km², yaʼni Samarqand viloyati hududining qariyb 29 foizi. Ayni paytda u eng siyrak joylashgan tuman ham — har kvadrat kilometrga 35 ga yaqin kishi toʻgʻri keladi. Janubda Qashqadaryo, gʻarbda Navoiy viloyati bilan chegaradosh. Relyefi yassitogʻlik, tekislik, adir va qirlardan iborat boʻlib, sharqdan gʻarbga nishablanadi; Qarnob choʻlining bir qismi shu yerda. Sharqdagi Qoratepa togʻlaridan Oqsoy, Anjirli, Omondara soylari tushadi, tuman markazidan Sobirsoy oqib oʻtadi. Iqlimi kontinental va quruq: yillik oʻrtacha harorat 14 °C atrofida, yozda +43 °C gacha koʻtariladi, yogʻin yiliga 275 mm ga yaqin.

Tumanda 356 ming gektar yaylov va 61 ming gektar lalmi yer bor. Gʻarbiy qismida Nurobod buyurtma qoʻriqxonasi joylashgan.

Tarixi

Tuman 1975-yil 26-noyabrda Sovetobod tumani nomi bilan tuzilgan va 1992-yilda Nurobod deb qayta nomlangan. Markaz 1960-yillarda Sobirsoy uran koni yonidagi geologlar posyolkasidan oʻsib chiqqan; 1983-yilgacha bu yopiq strategik obyekt boʻlgan, hozir Navoiy kon-metallurgiya kombinatining Janubiy kon boshqarmasi faoliyat yuritadi.

Ammo bu yerlar tarixi ancha qadimiy. Tim qishlogʻidagi Arab ota maqbarasi peshtoqidagi kufiy yozuvda hijriy 367-yil, yaʼni milodiy 977/978-yil sanasi saqlangan — bu Markaziy Osiyodagi islom davriga oid eng qadimgi sanasi maʼlum binolardan biri. Pishiq gʻishtdan terilgan, ganch naqshli peshtoqi bilan u Buxorodagi Somoniylar maqbarasi bilan birga somoniylar davri meʼmorchiligining yuksak namunasi hisoblanadi; 2008-yildan YuNESKO Butunjahon merosi dastlabki roʻyxatida. Nomi «arablar otasi» demakdir — ehtimol, bu yerda VIII asrda halok boʻlgan arab jangchisi dafn etilgan. Jom qishlogʻi yaqinidagi Kattatepa V–VII asrlarga oid arxeologik yodgorlik sifatida davlat muhofazasida.

Xoʻjaligi

Xoʻjalikning asosi — qoʻychilik va lalmikor dehqonchilik; oʻrmon fondi yerlarida 50 ming gektar pistazor barpo etish rejalashtirilgan. Yer ostida qurilish materiallari — granit, marmar, ohaktosh, qum-shagʻal zaxiralari bor. 2022-yil may oyida tumanda fransuz Total Eren kompaniyasi qurgan 100 MVt quvvatli Nurobod quyosh fotoelektr stansiyasi ishga tushdi; u yiliga 260 mln kVt·soat elektr beradi. Nurbuloq mavzesida radonli va mineral suvli 33 sanatoriy bor — uni yil davomida ishlaydigan kurort shaharchaga aylantirish loyihasi boshlangan.

Diqqatga sazovor joylar va qanday borish

Tumanning eng mashhur ziyoratgohi — Oqsoy qishlogʻi yaqinidagi Hazrati Dovud gʻori. Rivoyatga koʻra, Dovud paygʻambar dushmanlardan qochib, qoyani qoʻllari bilan ochib, gʻorga yashiringan; ziyoratchilar unga mingdan ortiq zinapoya bosib chiqadi. Samarqanddan Nurobodgacha yoʻl boʻylab taxminan 65–80 km, avtomobilda 1–1,5 soat; avtobuslar qatnaydi. Arab ota maqbarasigacha tuman markazidan gʻarbga yana taxminan bir soat yuriladi, shuning uchun haydovchi bilan kelishib olgan maʼqul.