Bulungʻur tumani

Joylashuvi va tabiati

Bulungʻur tumani Samarqanddan shimoli-sharqda, Zarafshon vodiysi togʻlar orasiga torayib kiradigan joyda yastangan. Hudud Turkiston tizmasining janubi-gʻarbiy etagidagi togʻ oraligʻi botigʻida joylashgan: gʻarbi va janubi sugʻoriladigan tekislik, sharqida Gʻoʻbdin togʻlari va adirlar. Shimolda Jizzax viloyati, janubi-sharqda Tojikiston bilan chegaradosh. Iqlimi kontinental: yanvarning oʻrtacha harorati 0 °C atrofida, iyulniki +25…26 °C, yiliga 380–470 mm yogʻin tushadi — viloyatning gʻarbiy tumanlariga qaraganda deyarli ikki baravar koʻp.

Hayot Zarafshondan chiqarilgan kanallar boʻyida kechadi: tumanga nom bergan Bulungʻur kanali va Jizzax choʻllariga suv eltgan Tuyatortar shu yerdan oʻtadi. Daryoning oʻng sohilida Zarafshon milliy tabiat bogʻi joylashgan. 1975-yilda tuzilgan qoʻriqxona negizida 2018-yilda tashkil etilgan bu hududda Oʻzbekistondagi togʻ etagi toʻqay oʻrmonining saqlanib qolgan noyob boʻlagi muhofaza qilinadi.

Tarixi

Tuman 1926-yil 29-sentabrda tuzilgan. Markazi temir yoʻl stansiyasi atrofida XIX asr oxirida vujudga kelgan; sovet davrida Krasnogvardeysk deb atalgan shahar 1992-yilda Bulungʻur nomini oldi. Bu yerlar oʻrta asrlarda ham muhim boʻlgan. Ibn Arabshoh va Mirzo Ulugʻbek asarlariga koʻra, Amir Temur Samarqand atrofida dunyo poytaxtlari nomi bilan qishloqlar barpo etib, ulardan birini Sheroz deb atagan. Bolgʻali qishlogʻi yaqinidagi Sheroz qalʼasi 1397–1398-yillarga oid deb hisoblanadi; 2015–2019-yillardagi qazishmalarda temuriylar davri buyumlari, oltin va mis tangalar topilgan. 1451-yilda shu atrofdagi jangda Abusaid Mirzo Mirzo Abdulloni yengib, Samarqand taxtini egallagan.

Bulungʻur — oʻzbek dostonchiligining muhim markazi. Bulungʻur dostonchilik maktabining eng yirik va soʻnggi vakili Fozil Yoʻldosh oʻgʻli (1872–1955) 40 dan ortiq dostonni yod bilgan; undan yozib olingan «Alpomish» varianti eng mukammali hisoblanadi. 1926–1928-yillarda tumandagi Qirqshodi qishlogʻida u Ergash Jumanbulbul oʻgʻli va Poʻlkan shoir bilan birga dostonlarini yozdirgan. Baxshi Bulungʻurda dafn etilgan, shaharda uning muzeyi bor. 1986-yildan «Chavqi» folklor-etnografik ansambli qadimiy xalq oʻyinlarini sahnaga olib chiqmoqda.

Xoʻjaligi

Tuman — uzum va kartoshka oʻlkasi. Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, 8 ming gektarga yaqin yerga kartoshka ekiladi (urugʻlik Niderlandiyadan keltiriladi), kishmishbop va vinobop uzumzorlarni kengaytirish rejalashtirilgan; meva-sabzavotni qayta ishlash, quritish va shok usulida muzlatish korxonalari ishlaydi. Gʻoʻbdin mavzesida sanoat maydoni va qurilayotgan Bulungʻur suv ombori bor; 2025-yil oxiridagi Prezident qarori bilan u yerdagi 100 gektar «Urgut» erkin iqtisodiy zonasiga qoʻshildi. Tumandan M-39 avtomagistrali va Samarqand — Jizzax temir yoʻli oʻtadi.

Qanday borish

Samarqanddan Bulungʻurgacha taxminan 28–30 km. Avtomobil yoki taksida M-39 (Samarqand — Jizzax — Toshkent) yoʻli boʻylab 30–40 daqiqa yuriladi; Samarqanddan avtobus va yoʻnalishli taksilar qatnaydi, shaharda temir yoʻl stansiyasi ham bor. Sheroz qalʼasi markazdan bir necha kilometr naridagi Bolgʻali qishlogʻida joylashgan.