Samarqand tumani

Joylashuvi va tabiati

Tuman viloyat markazini bir necha tomondan oʻrab turadi: Oqdaryo, Jomboy, Toyloq, Urgut, Nurobod, Pastdargʻom tumanlari va janubda Qashqadaryo viloyati bilan chegaradosh. Samarqand shahri uning hududida joylashgan boʻlsa-da, tuman tarkibiga kirmaydi. Maydoni 430 km². Markazi — shahardan taxminan 11 km janubda, Shahrisabzga boradigan Katta Oʻzbekiston trakti boʻyidagi Gulobod shaharchasi.

Shimolda Zarafshon vodiysining sugʻoriladigan tekisligi choʻzilgan, janubga tomon u adirlarga, soʻng oʻrtacha balandlikdagi Ohalik va Mironkoʻl togʻlariga oʻtadi. Dalalar Dargʻom va Eski Anhor kanallari suvidan sugʻoriladi. Iqlimi quruq va kontinental: oʻrtacha yillik harorat +13,4 °C, yillik yogʻin 300–320 mm, u asosan bahor va kuzda yogʻadi. Togʻ yonbagʻirlarida archa, yovvoyi yongʻoq, pista, bodom, zirk va koʻplab dorivor oʻtlar oʻsadi.

Tarixi

Rossiya imperiyasi davrida bu yerlar Zarafshon okrugi, 1887-yildan esa Samarqand uyezdi tarkibida edi. Tuman 1926-yil 29-sentabrda tashkil etilgan: dastlab Oliy Dargʻom (Yuqori Dargʻom) deb atalgan hudud keyinroq Samarqand tumani nomini oldi. Eng mashhur qadamjo — Naqshbandiya tariqatining yirik shayxi va oʻz davrining nufuzli davlat arbobi Xoʻja Ahror Vali (1404–1490) qabri. Uning atrofida XVII asrda masjid va madrasa qad rostlagan, yonidagi shaharcha ham Xoʻja Ahrori Vali deb ataladi.

Iqtisodiyoti va aholisi

Tuman — viloyat markazini oziq-ovqat bilan taʼminlovchi qishloq xoʻjaligi hududi. Sugʻoriladigan yerlari 17,8 ming gektar atrofida boʻlib, asosan gʻalla, paxta va sabzavot ekiladi; bogʻdorchilik, uzumchilik, chorvachilik va asalarichilik rivojlangan. Viloyat statistika boshqarmasi maʼlumotiga koʻra, aholi jon boshiga sanoat ishlab chiqarish boʻyicha tuman viloyat oʻrtacha koʻrsatkichidan yuqori. 2026-yil 1-yanvarda bu yerda 283,6 ming kishi yashagan, ularning atigi 17,6 mingi shaharchalarda; tuman 74 ta mahalladan iborat.

2026-yil: tugatish toʻgʻrisidagi qaror

2026-yil 8-avgustda Oliy Majlis Senati Samarqand tumanini tugatish va qoʻshni hududlar chegaralarini oʻzgartirish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Unga koʻra tumanning 13 308 gektari Samarqand shahri tarkibiga, qolgan 28 295 gektari Toyloq tumaniga oʻtkaziladi; shaharga qoʻshilayotgan 6 263 gektar qishloq xoʻjaligi yerlari oʻz toifasini saqlab qoladi. Oqdaryo, Pastdargʻom va Toyloq tumanlaridan olinadigan yerlar bilan birga Samarqand shahriga jami 17 226,5 gektar qoʻshiladi. Islohot juda yangi, shu sababli bu sahifadagi raqamlar tugatishgacha boʻlgan holatni aks ettiradi.

Diqqatga sazovor joylari va qanday borish

Mehmonlar uchun asosiy manzil — Xoʻja Ahror Vali majmuasi: u Registondan 4–5 km janubda, taksida 10–15 daqiqalik yoʻl. Bahor va kuzda Ohalik togʻlari etaklari sayr uchun qulay. Gulobodgacha Samarqanddan 11 km, avtomobilda 15–20 daqiqa; 2026-yildan shahar avtobuslariga shahar chegarasidan 12 km gacha qatnashga ruxsat berilgan.