Pastdargʻom tumani

Joylashuvi va tabiati

Pastdargʻom tumani Samarqanddan gʻarb va janubi-gʻarbda yastangan. Shimolda Oqdaryo va Ishtixon, gʻarbda Kattaqoʻrgʻon va Nurobod tumanlari, janubda Qashqadaryo viloyati bilan chegaradosh. Aholisi 400 mingga yetib, viloyatda Urgutdan keyin ikkinchi oʻrinda turadi; tumanda 1 shahar, 12 shaharcha va 100 mahalla bor. Relyefi sharqdan gʻarbga nishab tekislik; janubi-sharqi Zarafshon tizmasining gʻarbiy etaklariga, janubi-gʻarbi Qarnob va Qarshi choʻllari chekkasiga tutashadi. Iqlimi keskin kontinental, ammo togʻlar panasida qishi nisbatan yumshoq: yanvarda oʻrtacha −2 °C, iyulda +27 °C, yiliga 330 mm atrofida yogʻin tushadi.

Tuman nomi — «Past Dargʻom», yaʼni Dargʻom kanalining quyi qismi boʻyidagi yerlar. Zarafshondan Ravotxoʻja yaqinidagi toʻgʻonda boshlanadigan bu qadimiy kanal 100 km ga yaqin choʻziladi; uning nomi 1141-yilgi Qatvon jangi haqidagi manbalarda ham tilga olinadi. Tuman hududidan Qashqadaryoga suv eltuvchi Eski Anhor kanali va Qoradaryo ham oqib oʻtadi.

Tarixi

Tuman 1926-yil 29-sentabrda tuzilgan, 1929–1938-yillarda Akmal Ikromov nomi bilan atalgan; 1957-yilda unga Chorxin, 2001-yilda Goʻzalkent tumani qoʻshilgan. Markaz Juma temir yoʻl stansiyasi atrofida oʻsgan, 1973-yilda shahar boʻlgan; bugun bu yerda Samarqand, Qarshi va Navoiy yoʻnalishlari tutashadi. Shaharda 1890-yilda qurilgan Eski Juma jome masjidi faoliyat koʻrsatadi.

Vodiyning bu qismi qadimdan obod boʻlgan: davlat muhofazasidagi Doʻrmontepa mil. avv. III–II asrlarga, Qoʻshtepa va Uchtepa III–VIII asrlarga oid. Zarafshon tizmasi etagidagi Xonchorbogʻ qishlogʻi Abdullaxon II nomi bilan bogʻlanadigan XVI asr bogʻi xarobalari oʻrnida joylashgan; arxeolog I. Suxarev 1936-yilda uning 19 gektarlik hududini oʻrgangan. Juma — 2024-yilgi Parij Olimpiadasi chempioni, dzyudochi Diyora Keldiyorovaning (1998-yilda tugʻilgan) vatani.

Xoʻjaligi

Mahallalarning 50 tasi dehqonchilikka — uzum, sabzavot, dukkakli va poliz ekinlariga, 41 tasi chorvachilikka ixtisoslashgan. Juma va Chorxinda paxta tozalash zavodlari bor. Tumanning oʻziga xos brendi — mebel: Qoragʻuppa mahallasidagi 784 xonadondan 106 tasi yiliga 200 ming donaga yaqin mebel yasaydi, shu asosda mebelchilik markazi tashkil etilmoqda. Sanoat zonasida toʻqimachilik, qurilish materiallari va farmatsevtika korxonalari joylashadi. Tumandan Samarqand — Navoiy — Buxoro yoʻli oʻtadi, Ulugʻbek logistika markazi ishlaydi. 2026-yil avgustidagi Senat qarori bilan tumanning 1242,3 gektar hududi Samarqand shahriga oʻtkazildi.

Qanday borish

Samarqanddan Jumagacha 24 km: Samarqand — Juma — Kattaqoʻrgʻon yoʻli boʻylab avtomobilda yarim soatcha. Avtobus va yoʻnalishli taksilar tez-tez qatnaydi, poyezdlar Juma stansiyasida toʻxtaydi. Dargʻom boʻyidagi choyxonalar va Xonchorbogʻ atrofidagi togʻ etaklari dam olish uchun qulay.