Buxoro zindoni

Tarixi

Zindon XVIII asrning ikkinchi yarmida, Mangʻitlar sulolasi davrida, shahristonning shimoli-gʻarbiy burchagida — Xoʻja Nizomiddin Bolo mahallasi hududida, Arkdan yuz metrcha shimoli-sharqda qurilgan. 1920-yilgi Buxoro inqilobi va amirlik qulagach, qamoqxona yopilgan.

Bu yerga isyonchilar, qotillar, oʻgʻrilar, qarzdorlar, qatlni kutayotgan mahkumlar va hukm chiqarilmagan gumonlanuvchilar tashlangan. Qamoq muddati koʻpincha nomaʼlum boʻlib, mahbusning taqdiri qarindoshlarining yordami va qozi yoki zindon boshligʻiga berilgan sovgʻalarga bogʻliq boʻlgan.

Tuzilishi

Baland devor bilan oʻralgan zindon qalʼaga oʻxshaydi, unga katta yogʻoch darvoza orqali kirilgan. U ikki qismdan iborat: «zindoni bolo» — yuqori zindon bir necha hovli va kameralardan, «zindoni poyon» — quyi zindon esa diametri 5 metr, chuqurligi 6,5 metr boʻlgan chuqurdan iborat. Mahkumlar chuqurga arqon bilan tushirilgan, ovqat ham shu tarzda berilgan. Siyosiy mahbuslar va sharmanda boʻlgan amaldorlar uchun alohida xona boʻlgan.

Bugun zindon hovlisidagi xonalarda kishanlar, mahbuslar haykallari va Buxoro sud tizimi tarixiga oid hujjatlar namoyish etiladi.

Bilasizmi?

Anʼanaga koʻra, 1838–1842 yillarda Buxoroga kelgan britaniyalik zobitlar Charlz Stoddart va Artur Konolli shu yerdagi chuqurda saqlangan. 1842-yilda ular Ark oldidagi Registon maydonida qatl etilgan — bu voqea «Katta oʻyin» davrining eng mashhur epizodlaridan biri.