Bolo Hovuz masjidi

Tarixi

Masjid, minora va hovuzdan iborat ansambl Registon maydonida, Ark darvozasi roʻparasida joylashgan. Qishki masjid va hovuz 1712-yilda Ashtarxoniy Abulfayzxon davrida qurilgan. Inqilobgacha bu Buxoroning asosiy juma masjidlaridan biri boʻlgan: amir juma namozini shu yerda, saroyidan chiqib, xalq bilan birga oʻqigan.

Qishki masjid fasadini toʻsib turgan yozgi ayvon XX asr boshida qurilgan; M. Yu. Saidjonov maʼlumotiga koʻra, ayvon 1917-yilda taʼmirlangan. Oʻsha yili meʼmor usta Shirin Murodov masjid yoniga kichik minora qurgan. Sovet davrida masjid yopilgan edi; bugun u yana ibodatxona sifatida ishlaydi.

Meʼmorchiligi

Masjid katta mahalla masjidi turida qurilgan va qishki hamda yozgi qismdan iborat. Qishki qism — toʻrt ustunli zal, bir nechta eshigi bor. Yozgi qism — zalni uch tomondan oʻrab turgan ayvon. Ayvonning baland va nozik yogʻoch ustunlari muqarnasli boshliqlar bilan tugaydi, ular betonli poydevorga oʻrnatilgan; old tomondagi ustunlar alohida ishlanib, ayvon va qishki masjidga tantanali kirish yoʻlini hosil qiladi.

Ayvon shipi va qishki zal devorlari XIX–XX asr boshlariga xos rang-barang naqshlar, oʻymakorlik va ganch bezaklar bilan qoplangan. Ayvon tagida turib shipga qarang: har bir kassetaning naqshi boshqacha.

Hovuz va atrofi

Masjid oldidagi hovuz Buxoroda saqlanib qolgan kam sonli hovuzlardan biri. Uning suvida ayvon ustunlari aks etib turadi — ayniqsa ertalab, shamol boʻlmaganda manzara juda goʻzal.

Bolo Hovuzdan Ark darvozasigacha bir necha qadam, janubi-gʻarbga yurib Somoniylar bogʻiga, shimolga yurib Shuxov suv minorasiga chiqiladi.

Masjid Registon maydonining gʻarbiy chetida, Ark darvozasiga yuzlanib turadi. Registon asrlar davomida qalʼa bilan shahar uchrashadigan joy boʻlgan: bu yerda bozor qurilgan, bayramlar va jazo ijrolari oʻtkazilgan. Amirning saroydan chiqib, maydonni kesib oʻtib, Bolo Hovuzda namoz oʻqishi shahar hayotining muhim marosimi edi.

Bilasizmi?

Ayvonning yigirma ustuni hovuz suvida aks etib, qirqta boʻlib koʻrinadi, shuning uchun masjidni baʼzan «qirq ustunli» deb ham atashadi. «Bolo hovuz» esa «yuqori hovuz» yoki «hovuz ustidagi» degan maʼnoni bildiradi.

Usta Shirin Murodov — Buxoroning soʻnggi amirlari davrining eng mashhur meʼmorlaridan biri; Sitorai Mohi Xosa saroyidagi bir qator binolar ham uning nomi bilan bogʻliq.