Sitorai Mohi Xosa saroyi

Tarixi

Saroy eski va yangi qismga boʻlinadi. Bu yerdagi ilk binolar XVIII asrda paydo boʻlgan, ammo bizgacha yetib kelmagan. XIX asrning ikkinchi yarmida amir Said Abdulahadxon davrida yangi binolar qurilgan. Hozirgi asosiy saroy oxirgi Buxoro amiri Said Olimxon hukmronligi yillarida, 1912–1920 yillarda barpo etilgan.

Qurilishda oʻz davrining mashhur ustalari — Hasanjon Umarov, Abdullo Gʻafurov, Rahim Hayitov, Ibrohim Hofizov, Karim Samadov, usta Joʻra, usta Xoʻjaqul, usta Shirin Murodov va amir xizmatidagi ikki rus muhandisi — Margulis va Sakovich ishtirok etgan. 1920-yilda amirlik qulagach, saroy davlat ixtiyoriga oʻtgan.

Meʼmorchiligi

Yangi saroy tashqi koʻrinishidan Yevropa uslubida qurilgan, ammo anʼanaga koʻra erkaklar va ayollar qismiga boʻlingan, ichki bezaklari esa sharqona. Asosiy binoning eng mashhur xonasi — Oq zal: uning devorlari koʻzgu ustiga oʻyilgan oq ganch naqshlar bilan qoplangan, bu ishni usta Shirin Murodov boshqargan.

Saroy bogʻida sakkiz qirrali ayvon, haram binosi, hovuz va boshqa inshootlar joylashgan. Haram oldidagi hovuz yonida turgan shiyponni rivoyatlar amirning hovuzda choʻmilayotgan kanizaklarni tomosha qilgan joyi bilan bogʻlaydi.

Muzey

Muzey 1927-yilda ochilgan; uni tashkil etishda oʻzbek muzeyshunosligining asoschilaridan biri Musajon Saidjonov faol qatnashgan. 1954-yilda saroyda kasaba uyushmalarining dam olish uyi ochilib, muzey toʻqqizta zalgacha qisqartirilgan; keyinchalik saroy yana toʻliq muzeyga aylangan.

Bugun bu yerda Buxoro davlat muzey-qoʻriqxonasining amaliy sanʼat muzeyi ishlaydi. Asosiy binoda XIX–XX asrlar saroy mebellari, XIV–XX asrlarga oid Xitoy va Yaponiya chinnisi, Rossiyadan keltirilgan saroy buyumlari, Buxoro zargarlari ishlari va zardoʻzi panno hamda otyopinchiqlar namoyish etiladi. Sakkiz qirrali ayvonda XIX asr oxiri – XX asr boshidagi buxorolik shahar aholisining kiyimlari koʻrsatiladi, haram binosida esa soʻzana ekspozitsiyasi bor.

Bilasizmi?

Rivoyatga koʻra, saroy uchun joyni tanlashda amir donishmandlar maslahati bilan shahar atrofining turli nuqtalariga qoʻy goʻshtini qoʻydirgan. Goʻsht eng uzoq buzilmay turgan joy eng salqin deb topilib, saroy oʻsha yerda qurilgan.

Saroy Buxoro markazidan 4 km shimolda, shahar shovqinidan uzoqda joylashgan — bu yerga taksi yoki shahar avtobusida borish qulay.