Kalon masjidi

Tarixi

Hozirgi bino Arslonxon (XII asr) va XIV asr masjidlari oʻrnida Temuriylar davrida, ehtimol Ulugʻbek hukmronligi yillarida qurilgan. 1514-yilda Shayboniy Ubaydullaxon davrida masjid tubdan taʼmirlanib, peshtoq va mehrob koshin va mozaika bilan bezatilgan; mehrobdagi mozaikada xattot Boyazid Puroniy nomi bor. 1542-yilda peshtoq ravogʻiga Abdulazizxonning buxoroliklarni ayrim soliqlardan ozod qilish haqidagi farmoni yozilgan marmar taxta oʻrnatilgan.

Sovet davrida, 1930-yillardan masjid gʻalla ombori sifatida ishlatilgan. 1996-yilda u Musulmonlar idorasi tasarrufiga qaytarilgan, 1997-yilda Buxoroning 2500 yilligiga tayyorgarlik chogʻida taʼmirlangan.

Meʼmorchiligi

Masjid 130×80 metrli toʻrtburchak, toʻrt ayvonli hovli tartibida qurilgan. Hovlini 208 ustunga tayangan va 288 gumbaz bilan yopilgan galereyalar oʻrab turadi. Gʻarbiy tomonda katta moviy gumbazli maqsura — mehrobli asosiy xona joylashgan. Hovli oʻrtasidagi sakkiz qirrali shiypon 1915-yilda usta Shirin Murodov tomonidan qurilgan.

Bilasizmi?

Kalon masjidi Samarqanddagi Bibixonimdan keyin Oʻrta Osiyoda saqlanib qolgan ikkinchi eng yirik jome masjidi hisoblanadi. Peshtoq ravogʻida ikki marmar taxta yonma-yon turadi: biri 1542-yilgi Abdulazizxon farmoni, ikkinchisi 1996-yilda masjidning Musulmonlar idorasiga qaytarilishi haqidagi farmon matni bilan oʻrnatilgan.