Jarqoʻrgʻon minorasi

Tarixi

Minora Jarqoʻrgʻon tumanidagi Minor qishlogʻida, tuman markazidan taxminan yetti kilometr narida joylashgan. U 1108–1109-yillarda, Saljuqiylar hukmdori Sulton Sanjar davrida qurilgan; bitiklarda saraxslik meʼmor Ali ibn Muhammadning nomi saqlangan. Minora yonida masjid boʻlgan, biroq u bizgacha yetib kelmagan.

Tadqiqotchilar minoraning dastlabki balandligi hozirgisidan ancha baland — taxminan 40 metr boʻlgan, deb hisoblaydi. Bugun uning balandligi 21,6 metr, asosi diametri 5,4 metr. Shunga qaramay, tekis vodiy ustida koʻtarilgan minora uzoqdan koʻzga tashlanadi va Surxon vohasining eng taniqli ramzlaridan biri boʻlib qolgan.

Meʼmorchiligi

Jarqoʻrgʻon minorasining eng oʻziga xos jihati — tanasi silliq emas, balki bir-biriga zich tutashgan yarim ustunlardan iborat, shuning uchun u qovurgʻali, “burma” koʻrinishga ega. Bunday yechim Oʻrta Osiyo minoralari orasida juda kam uchraydi. Gʻishtlar archasimon usulda va turli geometrik naqshlar hosil qilib terilgan.

Taxminan 20 metr balandlikda gʻishtin ravoqchalar qatori bor, ular ustida kufiy xatda Qurʼon oyatlari bitilgan. Minora pishiq gʻishtdan qurilgan va asrlar davomida qisman yemirilgan boʻlsa-da, uning Saljuqiylar davri meʼmorchiligiga xos nafis gʻisht bezaklari yaxshi saqlangan.

Bilasizmi?

Sulton Sanjar (1118–1157-yillarda Saljuqiylar oliy sultoni) davrida Xuroson va Movarounnahrda koʻplab minoralar qurilgan. Ular orasida Jarqoʻrgʻon minorasi oʻzining gʻayrioddiy qovurgʻali tanasi bilan ajralib turadi — bu jihatdan uning Oʻrta Osiyoda deyarli tengi yoʻq. Minora Termizdan Chagʻoniyonga — Surxondaryoning yuqori oqimiga boradigan qadimiy yoʻl boʻyida turgan.