Badiiy akademiyaning Markaziy koʻrgazmalar zali

Tarixi

Koʻrgazma zalini loyihalash topshirigʻini Oʻzbekiston SSR Rassomlar uyushmasi 1969-yil 19-aprelda bergan. Toshgenplan institutining dastlabki loyihasi ifodasiz deb rad etilgach, Toshgiprogorda ishlagan, yoshligida rassom boʻlishni orzu qilgan meʼmor Rafael Xayrutdinov oʻz variantini tayyorlagan. Bino 1972–1974-yillarda qurilgan, mualliflar jamoasida F. Tursunov, B. Melnikov va F. Devlikamova ham boʻlgan. Dastlab u Rassomlar uyushmasining koʻrgazma zali deb atalgan.

Meʼmorchiligi

Bino rejada 52×42 metr, balandligi 15 metr boʻlgan simmetrik toʻrtburchak hajm boʻlib, dunyo tomonlariga qatʼiy yoʻnaltirilgan. Tarzlarini anʼanaviy peshtoqqa stilizatsiya qilingan burama gumbazli ravoqlar oʻrab turadi. Markazda haykallar uchun moʻljallangan 224 m² li ikki qavat balandlikdagi atrium, uning atrofida ikkinchi qavatda umumiy maydoni 1836 m² boʻlgan koʻrgazma zallari joylashgan. Jami ekspozitsiya maydoni 2500 m² — mamlakat va mintaqadagi eng katta koʻrgazma maydoni.

2026-yil 26-iyulda bino «Toshkent modernistik meʼmorchiligi. Markaziy Osiyoda zamonaviylik va anʼana» seriyali obyekti tarkibida YuNESKO Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritildi.

Meʼmorning oʻzi ravoqlar qoʻshni bulvardagi «zamonaviy milliy shakllar»dagi binolar bilan uygʻunlik uchun tanlanganini aytgan; tadqiqotchilar kompozitsiyada «Ekspo-67» koʻrgazmasidagi Eron pavilyoni va Venetsiyadagi Dojlar saroyi ravoqlari bilan oʻxshashlikni ham koʻradi. Bezak loyiha jarayonida oʻzgargan: Sharof Rashidov dastlab oʻylangan mavzuli barelyeflar oʻrniga naqshli bezak ishlatishni tavsiya qilgan.