Oʻzbekiston amaliy sanʼat muzeyi

Polovsev uyi

Muzey XIX asr oxirida qurilgan va Toshkentda «Polovsev uyi» nomi bilan tanilgan binoda joylashgan. Uni rus diplomati va sharqshunosi A. A. Polovsev uchun uning kotibi M. S. Andreyev toshkentlik savdogar Ivanovdan sotib olgan. Andreyev rahbarligida interyerlar sharqona uslubda qayta ishlangan, qayta qurish meʼmori A. A. Burmeyster boʻlgan.

Binoni bezashda Buxoro, Samarqand, Toshkent, Xiva va boshqa shaharlarning ustalari qatnashgan: toshkentlik usta T. Arslonqulov va A. Qosimjonov, buxorolik Usta Shirin Murodov, xivalik usta A. Polvonov, rishtonlik kulol usta Abdulla. Sobiq mehmonxonaning shifti kundal uslubida naqshlangan, koshinlarini rishtonlik usta ishlagan, ikki kamin va mehrobsimon tokchalar devor naqshlari bilan uygʻun.

Birinchi jahon urushi yillarida bu yerda asirga olingan avstriyalik zobitlar saqlangan, 1920–1930-yillar oʻrtasigacha bolalar uyi boʻlgan, keyin ganchkorlik va kandakorlik oʻquv markazi hamda kashtachilik sexi ishlagan. 1937-yil iyulidan binoda hunarmandchilik muzeyi joylashdi.

Muzey tarixi

Muzey 1937-yilda vaqtinchalik hunarmandchilik koʻrgazmasi negizida tashkil topgan. 1960-yilda u «Oʻzbekiston amaliy sanʼatining doimiy koʻrgazmasi» deb nomlangan, 1997-yilda Madaniyat vazirligi tasarrufiga oʻtib, davlat muzeyi maqomini olgan. Bino 1941 va 1961-yillarda taʼmirlangan, 1970-yilda unga ikki qavatli qoʻshimcha bino qurilgan. 1980–1990-yillarda rassom Chingiz Ahmarov markaziy xona devorlarini amaliy sanʼat mavzusidagi miniatyuralar bilan bezagan.

Kolleksiya

Fondda bir necha ming eksponat bor (manbalarda 4 mingdan 10 mingdan ortiqqacha raqamlar keltiriladi) — XIX asrning birinchi yarmidan bugungacha Oʻzbekiston ustalari yaratgan asarlar. Ular yigirmaga yaqin toʻplamga ajratilgan: kulolchilik, chinnisozlik, shishasozlik, kashtadoʻzlik, doʻppi, chitgarlik (matoga gul bosish), badiiy mato va milliy kiyim, gilamchilik, yogʻoch oʻymakorligi, naqqoshlik, lokli miniatyura, zargarlik, kandakorlik, pichoqchilik va boshqalar.

Ekspozitsiya ham shu turkumlar boʻyicha tuzilgan, shuning uchun bu yerda turli hududlarning badiiy maktablarini — masalan, Rishton sopoli yoki Buxoro zardoʻzligini — yonma-yon solishtirish qulay.

Bilasizmi?

Uy egasi Aleksandr Aleksandrovich Polovsev (1867–1944) diplomat va sharqshunos boʻlgan, 1918-yilda Rossiyadan chet elga ketgan — shu tariqa uning Toshkentdagi sharqona qasri muzeyga aylangan.

Muzey toʻplamlarini badiiy jihatdan uch guruhga ajratish mumkin: har bir hududning qadimiy anʼanalarini saqlagan asarlar, XX asrning ikkinchi yarmida xalq ustalari anʼanani rivojlantirib yaratgan buyumlar va zamonaviy amaliy sanʼat namunalari. 2021-yil sentabrida muzey kolleksiyasiga bagʻishlangan katta kitob-albom taqdim etilgan: unda zargarlik, badiiy shisha, yogʻoch oʻymakorligi va naqqoshlik, musiqa asboblari, kulolchilik, anʼanaviy matolar, chinni va lokli miniatyura namunalari jamlangan.