Mustaqillik maydoni

Chor davri va Qizil maydon

1865-yilda Toshkent Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingach, Anhor kanalining chap qirgʻogʻida yangi, yevropacha shahar qurila boshlangan. Eski shaharning Qoymas darvozasi roʻparasida qurilgan qalʼaning yaqinida Turkiston general-gubernatorining 1883-yilda bogʻi barpo etilgan qarorgohi — «Oq uy» joylashgan. Uning roʻparasida keyinchalik Spaso-Preobrajenskiy (Harbiy) sobori qurilib, maydon Sobor maydoni deb atala boshlangan.

1930-yillar boshida sobor buzib tashlangan va maydon Qizil maydon nomini olgan. 1930-yilda general-gubernator uyi oʻrnida meʼmor S. Polupanov loyihasi bilan Oʻzbekiston SSR Xalq Komissarlari Kengashi binosi qurilgan. 1936-yilda maydonga Leninning birinchi haykali oʻrnatilgan, 1956-yilda maydon rasman Lenin maydoni deb nomlangan.

Zilziladan keyingi qayta qurish

1965–1967-yillarda maydonning janubida B. Mezensev boshchiligidagi meʼmorlar guruhi loyihasi bilan «beton va shisha» uslubidagi yangi hukumat binosi qad koʻtardi. 1966-yilgi zilziladan keyin maydon tubdan qayta quriladi: ishlar 1974-yilda tugadi va maydon hududi 3,5 baravar kengaydi. Oʻshanda bu yerga haykaltarosh N. Tomskiy va meʼmor S. Adilov ishlagan yangi, kattaroq Lenin haykali qoʻyildi.

Uzun suv havzali baland terrasa va uning ostidagi sharshara maydonni yuqori va pastki sathlarga ajratadi. 1974-yildan bu yer bayram namoyishlari va harbiy paradlar oʻtkaziladigan asosiy maydon boʻlib qoldi.

Mustaqillik ramzlari

1992-yilda maydon Mustaqillik maydoni deb qayta nomlandi, Lenin haykali olib tashlanib, eski poydevorga Oʻzbekiston xaritasi tushirilgan oltin rangli globus — Mustaqillik monumenti oʻrnatildi. 2006-yilda uning oldiga haykaltaroshlar Ilhom va Kamol Jabborovlar ishlagan bolasini quchgan ona — «Baxtiyor ona» haykali qoʻyildi; oʻsha yili maydonni toʻliq qayta qurish ishlari yakunlandi.

Maydonga kiraverishda tepasida laylaklar qoʻngan Ezgulik arkasi turadi. Maydonning bir chetida 1999-yilda barpo etilgan Xotira maydoni joylashgan: ustunli ayvonlar boʻylab kitob sahifalari shaklidagi devorlarda Ikkinchi jahon urushida halok boʻlgan oʻzbekistonliklarning ismlari yozilgan, mangu olov yonida farzandlarini kutib qolgan «Motamsaro ona» haykali turadi. Maydonda Vazirlar Mahkamasi va Senat binolari joylashgan.

Bugun maydonda davlat bayramlarida tantanali tadbirlar va harbiy paradlar oʻtkaziladi.

Bilasizmi?

Maydondagi Lenin haykallari ham «koʻchib yurgan»: 1936-yilda qoʻyilgan B. Korolyov ishlagan birinchi haykal 1950-yillardagi qayta qurishdan keyin Urganchga, 1956-yilda oʻrnatilgan M. Manizer haykali esa 1974-yilda Samarqandga joʻnatilgan. 1952–1954-yillardagi qayta qurishda hukumat binosining old tarzi oʻzbek milliy meʼmorchiligi unsurlari bilan bezatilgan edi.

Xotira maydoni oʻrnida 1975-yildan Nomaʼlum askar qabri boʻlgan. Maydon hududini Anhor kanali kesib oʻtadi — sohil boʻyidagi xiyobonlar issiq kunlarda salqin sayr qilish uchun qulay.