Amir Temur xiyoboni

Chor davridagi xiyobon

Xiyobon 1882-yilda general Mixail Chernyayev tashabbusi bilan meʼmor Nikolay Ulyanov loyihasi asosida Konstantin maydoni oʻrnida barpo etilgan. Rejaning asosi — ikki katta koʻcha, Kaufman va Moskva prospektlarining markazda kesishishi edi: ular xiyobonni toʻrt qismga boʻlgan, har bir qismda soya-salqin piyoda yoʻlaklari tarmogʻi yaratilgan. Bu koʻchalar qadimiy savdo yoʻllarini takrorlagan: Moskva prospekti Qoshgʻar va Xitoy tomon ketgan karvon yoʻlining bir qismi boʻlgan.

Xiyobon atrofida erkaklar va xotin-qizlar gimnaziyalari, davlat banki, oʻqituvchilar seminariyasi binolari qurilgan; gimnaziyalar va bank binolari bugungacha saqlangan. 1913-yil 4-mayda markazda Turkistonning birinchi general-gubernatori Konstantin fon Kaufmanga I. Shleyfer loyihasidagi haykal oʻrnatilib, xiyobon Kaufman xiyoboni deb atala boshlangan.

Haykallar almashgan joy

1919-yil yozida Kaufman haykali olib tashlangan, xiyobon esa Inqilob xiyoboni nomini olgan. Keyingi oʻn yilliklarda boʻsh qolgan granit poydevorda navbatma-navbat inqilob ramzlari, 1940-yillar oxirida haykaltarosh Merkurov ishlagan Stalin haykali turgan; u 1961-yilda olingan. 1968-yilda Karl Marks haykali oʻrnatilgan va 1993-yilda olib tashlangan.

1994-yil 31-avgustda, Mustaqillikning uch yilligi arafasida, maydon Amir Temur xiyoboni deb qayta nomlandi va markaziga haykaltarosh Ilhom Jabborov yaratgan Amir Temurning bronza otliq haykali oʻrnatildi. 2009-yilda keng koʻlamli qayta qurish oʻtkazildi: yangi yoʻlaklar va yoritgichlar oʻrnatildi, yuz yildan oshgan keksa daraxtlar kesilib, oʻrniga yangilari ekildi.

Atrofida nima bor

Xiyobonning shimol tomonida koʻk gumbazli Temuriylar tarixi davlat muzeyi, janubiy tomonida 1947-yildan beri vaqtni koʻrsatib kelayotgan Toshkent kurantlari turadi. Sharq tomonda «Oʻzbekiston» mehmonxonasining sharqona panjarali bahaybat binosi, gʻarb tomonda esa Mustaqillik maydoni tomon olib boruvchi piyodalar uchun Sayilgoh koʻchasi boshlanadi.

Xiyobondan ikki metro bekati — Amir Temur xiyoboni va Yunus Rajabiy bekatlari yaqin. Bu yerdan Mustaqillik maydoni, Romanov saroyi va Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyiga piyoda borish mumkin.

Bilasizmi?

1882-yil may oyida Toshkentda vafot etgan general-gubernator Konstantin fon Kaufman dastlab aynan shu xiyobonda dafn etilgan. Uning haykali uchun obuna orqali 80 ming rubldan ortiq mablagʻ yigʻilgan.

1901-yilda xiyobonda Turkiston koʻrgazmasi oʻtkazilgan. Oʻshanda meʼmor A. L. Benua loyihasi bilan qurilgan «mavr uslubidagi» pavilyon hatto 1966-yilgi zilziladan ham omon qolgan va uzoq yillar xiyobon markazida gul doʻkoni boʻlib turgan.

1927-yilda bu yerda «Oktyabr — jahon inqilobining mayogʻi» degan ikki tilli yozuvli ustun oʻrnatilgan; oʻzbekcha matn arab yozuvida boʻlgani uchun 1929-yilda, alifbo lotinga oʻtkazilgach, ustunni olib tashlashga toʻgʻri kelgan. 2009-yilda xiyobon yonidagi, 1898-yilda meʼmor Aleksey Benua loyihasi bilan qurilgan sobiq oʻqituvchilar seminariyasi cherkovi binosi buzib tashlangan.