Shayxontohur majmuasi

Shayx Xovandi Tohur

Majmua XIII asr oxirida Chorvoq yaqinidagi Bogʻiston qishlogʻida tugʻilgan soʻfiy Shayx Xovandi Tohur (xalq tilida Shayxontohur) qabri atrofida shakllangan. U sayyid — Qurayish urugʻidan boʻlgan, yoshligida Xoja Ahmad Yassaviy taʼlimotiga ergashgan va Movarounnahr shaharlarini kezib, soʻngra Toshkentda yashagan; taxminan 1360-yilda vafot etgan. Uning nomi keyinchalik eski Toshkentning toʻrt dahasidan biriga va bugungi tumanga berilgan.

Maqbara XIV asrda qurilgan, biroq tashqi koʻrinishi asrlar davomida koʻp marta oʻzgargan. Bu — toʻq koʻk koshinli, baland gumbazli kichik gʻisht bino; XIX asrda tiklangan gumbazi tunuka bilan himoyalangan, ichkaridan esa qadimiy daraxt tanasi oʻsib chiqqanga oʻxshaydi. Atrofdagi qabristonda shahar tarixining taniqli shaxslari, jumladan Yunusxoʻja dafn etilgan.

Qaldirgʻochbiy maqbarasi

Shayx maqbarasidan shimolroqda XV asrning birinchi yarmida qurilgan Qaldirgʻochbiy maqbarasi turadi — Toshkentda saqlanib qolgan eng qadimgi yodgorliklardan biri. Uning baland oʻn ikki qirrali baraban ustidagi piramidasimon chodir gumbazi Oʻzbekiston uchun noodatiy: tadqiqotchi G. Pugachenkovaning fikricha, bu shakl dasht koʻchmanchilari dafn inshootlariga xos. Hovli va bezaklari saqlanmagan.

XVI asr tarixchisi Hofiz Tanishning yozishicha, Qaldirgʻochbiy Moʻgʻuliston hukmdori va Xoʻja Ahrorning ajdodi boʻlgan; boshqa rivoyatlar uni qozoq biyi Toʻle biy bilan bogʻlaydi. Majmuaning uchinchi yodgorligi — Yunusxon maqbarasi alohida maqolada.