Yunusxon maqbarasi

Tarixi

Yunusxon — Moʻgʻuliston xoni, 1485-yilda Toshkentni toʻliq egallab, uni poytaxtiga aylantirgan; ikki yildan soʻng, 1487-yilda vafot etgan. U Zahiriddin Muhammad Boburning onasi Qutlugʻ Nigorxonimning otasi edi. Maqbara xonning vafotidan keyin, 1487–1502-yillar oraligʻida, uning oʻgʻillari tomonidan qurilgan deb hisoblanadi.

Devorlardagi hozir oʻchib ketgan yozuvga koʻra, Yunusxon hijriy 818-yilda tugʻilib, 892-yilda 74 yoshida vafot etgan; maqbara hijriy 979-yilda buzilgan va 1584-yilda Boboxoʻja tomonidan tiklangan. Shu maʼlumot XVI asrda Hofiz Tanish yozgan «Abdullanoma»da ham uchraydi. 1942 va 1967-yillardagi arxeologik tadqiqotlar maqbara ichida dafn izlarini topmagan: rivoyatga koʻra, xonning jasadi Moʻgʻulistonga olib ketilgan.

Meʼmorchiligi

Bino toʻrtburchak tarhli (21,2×22 m), peshtoq-gumbazli xonaqoh: markazda 7×7 metrlik katta xona, ikki yonida ikki qavatli hujralar. Tashqi gumbaz va peshtoq ravogʻi XIX asrda buzilgan, bezaklari saqlanmagan; ichkarida ganchkori naqshlar va muqarnaslar bor. Vayron qismlar 1970-yillar oxirida tiklangan, 1999–2005-yillarda yana taʼmirlangan.

1913-yilda Poshshoxon Toʻraxoʻja va uning oʻgʻli Eshontoʻraxoʻja maqbaraning janub tomonida minora qurdirgan. Maqbara yonida shu nomli madrasa hamda savdogarlar Gʻaribboy va Saidazimboy qurdirgan ikki masjid boʻlgan; 1894-yilda maqbara bilan darvoza oraligʻida «Xotin» masjidi bunyod etilgan, u XX asr oʻrtasida buzilgan.