Sayfiddin Boxarziy va Bayonqulixon maqbaralari

Tarixi

Sayfiddin Boxarziy — Najmiddin Kubroning shogirdi, mashhur shayx, shoir va ilohiyotchi. Uning Fathobod mavzesidagi qabri atrofida kattagina majmua shakllangan: butun bir mahallani xonaqoh egallagan, unda boylar vasiyat qilgan mablagʻ hisobiga kambagʻal va bemorlar yashagan. Chigʻatoy ulusi hukmdori Bayonqulixon vasiyatiga koʻra shayx yonida dafn etilgan va 1358-yilda uning maqbarasi qurilgan; Boxarziy maqbarasi esa XIV asr oxirida qadimiy dahma oʻrnida barpo etilgan.

Boxarziy maqbarasi peshtoqi XVI asrga oid deb hisoblanadi. XX asr oʻrtalarida binoda katta yoriqlar paydo boʻlib, uning devor va gumbazlari temir karkas bilan mahkamlangan.

Meʼmorchiligi

Boxarziy maqbarasi ikki gumbazli: qabrxona (goʻrxona) va ziyoratxona. Tuxumsimon gumbazlar va ravoqli peshtoq oq ganch suvoq bilan qoplangan. Goʻrxonada XVI asrga oid oʻymakor va naqshli yogʻoch qobiq bilan qoplangan qabrtosh boʻlgan.

Bayonqulixon maqbarasi esa kichik, ammo bezagi juda boy: devor va gumbaz moviy sirli oʻyma terrakota, oq, binafsha va koʻk koshinlar bilan qoplangan — bu XIV asr 70–80-yillari Movarounnahr meʼmorchiligiga xos uslub. Xon qabrtoshi olib ketilgan va hozir Londondagi Viktoriya va Albert muzeyida saqlanadi.