«Shahidlar xotirasi» yodgorlik majmuasi

Tarixi

Majmua Boʻzsuv kanali oʻzani hosil qilgan jarlikda — xalq orasida «Alvasti koʻprik» deb atalgan joyda joylashgan. 1930–1950-yillarda bu yerda 13 mingdan ortiq kishi otib oʻldirilgan va koʻmilgan. Ommaviy qabrlar 1990-yilda teleminora yaqinida tennis korti qurilayotganda tasodifan topilgan. Arxiv maʼlumotlariga koʻra, 1937–1939-yillarda 6920, 1950–1953-yillarda yana 7100 oʻzbekistonlik qatl etilgan.

Faqat 1938-yil 4–16-oktabr kunlari 507 siyosiy mahbusga oʻlim hukmi chiqarilgan; ular orasida Abdulla Qodiriy, Abdulhamid Choʻlpon, Abdurauf Fitrat, birinchi oʻzbek kinorejissyori Xudoybergan Devonov kabi jadidlar, ziyolilar va olimlar bor edi. 1999-yil 22-iyulda hukumat qarori bilan bu yerda yodgorlik majmuasi barpo etildi.

Majmua va muzey

Maydoni 17 gektardan ortiq boʻlgan majmua kanalning ikki qirgʻogʻida joylashgan, ularni yuz metrlik piyodalar koʻprigi tutashtiradi. Markazda ichida ramziy qabr toshi boʻlgan rotonda turadi. 2002-yil 31-avgustda shu yerda Qatagʻon qurbonlari xotirasi muzeyi ochilgan: unda Rossiya imperiyasi istilosidan sovet davrigacha boʻlgan qatagʻonlar, qamoqxona va lagerlar maketlari, qurbonlarning hujjatlari, fotosuratlari va shaxsiy buyumlari, 1980-yillardagi «paxta ishi» materiallari namoyish etiladi.

1999–2000-yillarda Alvasti koʻprik hududi keng obodonlashtirilgan. Majmua monumental sanʼat yodgorligi sifatida moddiy madaniy merosning milliy roʻyxatiga kiritilgan.