Baroqxon madrasasi

Tarixi

Madrasa XVI asr davomida turli vaqtlarda qurilgan binolardan yigʻilib shakllangan. Avval hozirgi majmuaning sharqiy qismidagi maqbara, soʻng 1530-yilda Toshkent hokimi Suyunchxoʻjaxon sharafiga qoʻsh gumbazli maqbara-xonaqoh qurilgan. Suyunchxoʻjaxon (1454–1525) Abulxayrxonning oʻgʻli va Mirzo Ulugʻbekning avlodi boʻlib, 1503/1508–1525-yillarda Toshkent viloyatini boshqargan; uning davrida Toshkent koʻplab shoir va olimlarni oʻziga jalb qilgan.

XVI asr oʻrtasida majmua madrasaga aylantirilib, oʻsha davr hukmdori — Baroqxon laqabli Navroʻz Ahmadxon nomi bilan atala boshlagan. 1868-yilda madrasada 34 hujra, masjid va darsxona boʻlgan. XIX asrdagi zilzilada 22 metrlik koʻk gumbaz qulab tushgan. Sovet yillarida bino yotoqxona, koʻzi ojizlar jamiyati va ombor sifatida ishlatilgan, keyin 2006-yil oxirigacha Oʻzbekiston musulmonlari idorasining qarorgohi boʻlgan.

Meʼmorchiligi

Madrasaning sharqqa qaragan ulkan peshtoqi Toshkent uchun noodatiy: uning ravogʻi ichi «kolabkori» uslubidagi tokcha shaklida, yon sathlari va tayanchlari oʻymakor gʻisht hamda rang-barang koshin bilan bezatilgan. Peshtoqni 1955–1963-yillarda Usta Shirin Murodov tiklagan.

Gumbaz ostidagi poygumbaz sirkor gʻishtlardan terilgan handasiy va girih naqshlar hamda Qurʼon oyatlari bilan bezatilgan. Bezaklarning nafisligi va qurilish uslubi jihatidan madrasa Samarqandning XV asr ikkinchi yarmiga oid yodgorliklariga yaqin turadi. Ichkarida Suyunchxoʻjaxon qabri joylashgan maqbara saqlangan.