Hazrati Imom majmuasi

Imom va uning nomi

Majmua X asrda yashagan olim — faqih, muhaddis va shoir Abu Bakr Muhammad ibn Ali ibn Ismoil al-Qaffol ash-Shoshiy qabri atrofida vujudga kelgan. U Toshkentda islomni targʻib qilgan ilk ulamolardan va shaharning birinchi imom-xatiblaridan biri hisoblanadi. Xalq uni Hazrati Imom deb atagan, shu nom butun mavzega koʻchgan; soʻzlashuvda u Hastimom shaklida ham yuritiladi.

Rivoyatga koʻra, olim qulf va kalit yasash hunarini egallagani uchun «Qaffol», yaʼni «qulfsoz» laqabini olgan, 72 tilni bilgan va Tavrotni arab tiliga oʻgirgan. Bu maʼlumotlar tarixiy hujjatlardan koʻra koʻproq anʼanaga tayanadi.

Tarixi

Majmuaning eng qadimgi binolari Shayboniylar davriga mansub. XVI asrda bu yerda Baroqxon madrasasi, 1541–1542-yillarda esa xon meʼmori Gʻulom Husayn tomonidan Qaffol Shoshiy maqbarasi qad koʻtardi. XIX asr oʻrtasida Moʻyi Muborak madrasasi (1856–1857) va Toshkentning namozgohi boʻlgan Tillashayx masjidi bunyod etildi.

Sovet yillarida bu yer Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston musulmonlari diniy boshqarmasining markaziga aylandi; bugun ham majmuada Oʻzbekiston musulmonlari idorasi joylashgan. Eski shahar mahallalari orasidagi bu ansambl 1966-yilgi zilziladan omon qolgan. 2007-yilda keng koʻlamli qurilish va taʼmir ishlari olib borilib, maydon hozirgi koʻrinishini oldi.

Nima koʻrish kerak

Keng maydonning bir tomonida 2007-yilda qurilgan Hazrati Imom jome masjidi turadi: ikki gumbaz, ellik metrdan baland ikki minora va Hindistondan keltirilgan sandal daraxtidan oʻyib ishlangan ustunli ayvon. Minoralardan birini Xorazm ustalari, ikkinchisini samarqandlik ustalar tiklagan.

Qarshisida Baroqxon madrasasining rang-barang koshinli peshtoqi koʻrinadi. Shimolroqda Qaffol Shoshiy maqbarasi, uning yonida Moʻyi Muborak madrasasi joylashgan; rivoyatga koʻra, unda Paygʻambar sochining tolasi saqlanadi, madrasa nomi ham shundan. Majmua tarkibiga Tillashayx masjidi va 1971-yildan faoliyat yuritayotgan Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ham kiradi.

Maydon boʻylab sayr qilganda binolarning yoshiga eʼtibor bering: Baroqxon va Qaffol Shoshiy obidalari pishgan gʻishtdan qurilgan va XVI asr bezaklarini qisman saqlab qolgan, jome masjidi esa anʼanaviy shakllarni zamonaviy materiallarda takrorlaydi. Majmuadagi bitiklarni Shayx Abdulaziz Mansur yozgan.

Usmon Qurʼoni va yangi qoʻshni

1989-yil martidan 2025-yil noyabrigacha Moʻyi Muborak madrasasida dunyodagi eng qadimgi Qurʼon qoʻlyozmalaridan biri — anʼanaga koʻra xalifa Usmonga nisbat beriladigan Samarqand kufiy mushafi saqlangan. 2025-yil noyabrda qoʻlyozma majmua yonida qurilgan Islom sivilizatsiyasi markaziga koʻchirildi, markaz 2026-yil 17-martda ochildi. Endi ikki maskanni bir tashrifda koʻrish mumkin: tarixiy obidalar maydoni va qoʻshni muzey bir-biridan bir necha daqiqalik yoʻlda.