Islom sivilizatsiyasi markazi

Loyiha tarixi

Markazni tashkil etish haqidagi qaror 2017-yil iyun oyida qabul qilingan, dastlab u Islom madaniyati markazi deb nomlangan. Qurilish uchun Hazrati Imom majmuasi yonidan taxminan 10 gektar yer ajratildi, poydevorga 2018-yil 15-iyunda birinchi gʻisht qoʻyildi. Loyihaning asosiy homiysi — tadbirkor Alisher Usmonov: u qurilishni moliyalashtirish bilan birga markazga 5 mingga yaqin nodir kitobdan iborat toʻplamni sovgʻa qildi. Ishlarga qirqdan ortiq davlatdan 1500 dan ziyod mutaxassis jalb etilgan.

Markaz 2026-yil 17-martda, Ramazon hayiti arafasida rasman ochildi. Oʻsha yilning aprel oyida u dunyodagi eng yirik islom sivilizatsiyasi muzeyi sifatida Ginnes rekordlar kitobiga kiritildi.

Bino va ekspozitsiya

Uch qavatli binoning uzunligi 145 metr, eni 115 metr, markaziy gumbazning balandligi 65 metr; toʻrt tomondagi peshtoqlar mamlakat hududlarining birligini ramziy ifodalaydi. Birinchi qavatda ilmiy boʻlimlar, qoʻlyozmalarni tiklash va raqamlashtirish laboratoriyalari, ikkinchi qavatda muzey, uchinchi qavatda kutubxona joylashgan.

Muzey zallari islomgacha boʻlgan meros, Birinchi Renessans (VIII–XIII asrlar), Temuriylar davridagi Ikkinchi Renessans va zamonaviy Oʻzbekistonga bagʻishlangan. Ekspozitsiyada qoʻlyozmalar, arxeologik topilmalar, qurol-yarogʻ va zargarlik buyumlari bor; ularning bir qismi xorijiy auksion va kolleksiyalardan sotib olib qaytarilgan.

Fondlar toʻxtovsiz boyib bormoqda. Masalan, 2025-yil may oyida Christieʼs auksionidan Saljuqiylar davriga oid 35 ta zargarlik buyumi — uzuk, sirgʻa, bilaguzuk va zanjirlar sotib olindi. Xuddi shu yili 2013-yilda topilgan «May xazinasi»ga mansub 26 ta buyum ham markazga hadya qilindi.

Usmon Qurʼoni

Gumbaz ostidagi rotondada markazning bosh yodgorligi — Samarqand kufiy Qurʼoni, xalq orasida Usmon mushafi deb ataladigan qoʻlyozma turadi. Atrofdagi vitrinalarda turli davrlarga oid 114 ta Qurʼon — suralar soniga teng nusxa namoyish etiladi.

Anʼanaga koʻra, bu xalifa Usmon ibn Affonning shaxsiy nusxasi boʻlib, sahifalarida uning qoni izlari qolgan. Olimlar fikri boshqacha: xat uslubi va imlosi qoʻlyozmani VIII–IX asrlarga, radiouglerod tahlili 775–995-yillar oraligʻiga mansub deb koʻrsatadi. Qoʻlyozma XIX asrda Samarqanddagi Xoʻja Ahror madrasasida saqlangan, 1860-yillar oxirida Sankt-Peterburgga olib ketilgan, 1917-yilda Ufaga, 1923-yilda Toshkentga qaytarilgan. 1989-yildan Hazrati Imom majmuasida, 2025-yil noyabridan esa shu markazda saqlanadi. 1997-yilda u YuNESKOning «Jahon xotirasi» reyestriga kiritilgan.

Qurʼon zalining gumbazi ostida multimediya golografiyasi yaratilgan: u oʻtmishda Toshkent va Samarqand osmonida munajjimlar kuzatgan yulduzlar xaritasini aks ettiradi.

Bilasizmi?

Toshkentda qoʻlyozmaning taxminan uchdan bir qismi saqlanadi, qolgan varaqlari dunyoning turli kolleksiyalariga tarqalgan. 1905-yilda Peterburgda uning 50 nusxada faksimilesi chop etilgan edi.