Fargʻona viloyatida tugʻilgan, XX asr ikkinchi yarmi oʻzbek sheʼriyatining eng sevimli vakillaridan biri. «Oʻzbegim» qasidasi, «Ruhlar isyoni» dostoni va Gyote «Faust»ining tarjimasi muallifi; Oʻzbekiston Qahramoni.
Erkin Vohidov 1936-yil 28-dekabrda Fargʻona viloyatiningOltiariq tumanida oʻqituvchi oilasida tugʻilgan. 1960-yilda Toshkent davlat universitetining filologiya fakultetini tamomlab, nashriyotlarda muharrir, keyinroq «Yoshlik» jurnali va «Yosh gvardiya» nashriyotining rahbari boʻlib ishlagan. Birinchi toʻplami «Tong nafasi» 1961-yilda chiqqan. Mustaqillik yillarida Oliy Majlis deputati sifatida davlat ishlarida faol qatnashgan. 1987-yilda «Oʻzbekiston xalq shoiri», 1999-yilda «Oʻzbekiston Qahramoni» unvonlariga sazovor boʻlgan. Shoir 2016-yil 30-mayda Toshkentda vafot etgan. Talabalik yillaridayoq sheʼrlari matbuotda bosilib, adabiy jamoatchilik eʼtiborini tortgan. U uzoq yillar yosh ijodkorlarga ustozlik qilgan, koʻplab adabiy kechalar va telekoʻrsatuvlarda qatnashgan.
Ijodi
Vohidov sheʼriyati samimiy lirika, oʻtkir hazil va falsafiy mushohadani uygʻunlashtiradi. 1968-yilda yozilgan «Oʻzbegim» qasidasi xalq tarixi va qadr-qimmatiga bagʻishlangan boʻlib, eng mashhur oʻzbek sheʼrlaridan biriga aylangan. «Ruhlar isyoni» dostoni, «Sharqiy qirgʻoq» toʻplami (1983-yilda Hamza nomidagi Davlat mukofoti), «Donishqishloq latifalari» hajviy turkumi keng oʻqiladi. U «Oltin devor», «Istanbul fojiasi» va «Ikkinchi tumor» pyesalarini yozgan; «Oltin devor» komediyasi Pokistonning Lohur shahrida ham sahnalashtirilgan. Gyotening «Faust»i, Yesenin, Tvardovskiy, Iqbol va Rasul Hamzatov sheʼrlarining oʻzbekcha tarjimalari ham mashhur. Koʻplab sheʼrlari qoʻshiqqa aylangan. Shoirning hazil-mutoyibali sheʼrlari va epigrammalari xalq orasida maqol va matallardek tarqalgan.
Xotirasi
Shoir xotirasiga koʻplab muassasa va koʻchalar uning nomi bilan atalgan. 2018-yilda Margʻilonda Erkin Vohidov nomidagi maktab-internat ochildi, 2019-yilda esa shu shaharda shoirning memorial muzeyi tashkil etildi. Ipak shahri Margʻilonga kelgan sayohatchi muzeyni Burhoniddin al-Margʻinoniy majmuasi va hunarmandchilik markazlari bilan birga koʻrishi mumkin.
1930-yillarda Oʻzbekistonda «quloqlarni tugatish», diniy ulamolar va «millatchilar»ga qarshi kampaniyalar boʻlib oʻtdi, 1937–1938-yillardagi «Katta terror» esa ularning avj nuqtasi boʻldi. Respublikaning birinchi rahbarlari Fayzulla Xoʻjayev va Akmal Ikromov 1938-yil martida Moskvada otib tashlandi. 1938-yil 4–5-oktabrga oʻtar kechasi Toshkentda yozuvchilar Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Fitrat va boshqa koʻplab ziyolilar qatl etildi. Oʻn minglab kishilar qamaldi, surgun qilindi yoki otildi; koʻpchiligi 1950-yillar oxiridan oqlandi. Qatl etilganlar koʻmilgan joyda, Toshkentning Yunusobod tumanida, «Shahidlar xotirasi» yodgorlik majmuasi va Qatagʻon qurbonlari xotirasi muzeyi joylashgan.
1939-yil yozida Fargʻona vodiysida 270 km uzunlikdagi Katta Fargʻona kanali qurilishi boshlandi. Unga hashar yoʻli bilan 160 mingga yaqin kolxozchi — asosan oʻzbek va tojik dehqonlari jalb qilindi va kanal 45 kunda, asosan ketmon va zambil bilan qazib bitkazildi. Norin va Qoradaryo suvlarini vodiy boʻylab olib boruvchi kanal yangi yerlarni oʻzlashtirish va paxta maydonlarini kengaytirishga xizmat qildi, uning boʻyida mingdan ortiq gidrotexnik inshoot qurildi. Qurilish sovet targʻibotida xalq hasharining ramzi sifatida keng yoritilgan; tez surʼatlar va ogʻir sharoitlar esa keyinchalik tanqidiy baholangan. Kanal bugun ham vodiyning asosiy sugʻorish tarmogʻi.
1941–1945-yillarda Oʻzbekistondan, turli hisob-kitoblarga koʻra, 1,5–2 mln kishi frontga joʻnatilgan, ularning 500 mingdan ortigʻi qaytmagan. 300 dan ortiq oʻzbekistonlik Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan. Respublika front orti bazasiga aylandi: gʻarbiy hududlardan oʻnlab zavod va fabrikalar, ilmiy muassasalar, teatrlar va yuz minglab evakuatsiya qilinganlar, jumladan koʻplab yetim bolalar keldi. Toshkentlik temirchi Shoahmad Shomahmudov va uning rafiqasi Bahri opa turli millatdagi bir necha yetim bolani (manbalarda 14–16 nafar) asrab olgani mashhur. Urush yillari Toshkent sanoat markaziga aylandi, ammo qishloqlar ogʻir mehnat va tanqislikni boshdan kechirdi.
Sirdaryoning chap sohilidagi suvsiz Mirzachoʻl (Och dasht) ni sugʻorishga urinishlar XIX asr oxirida boshlangan: 1895-yilda Nikolay I nomidagi kanal foydalanishga topshirildi, Buyuk knyaz Nikolay Konstantinovich bu yerda kanallar qazdirib, rus koʻchmanchilari qishloqlarini barpo etdi. Keng koʻlamli oʻzlashtirish 1950–1960-yillarda boshlandi: 1956-yilda Qozogʻiston SSRga qarashli Mirzachoʻl qismi Oʻzbekistonga berildi, Kirov nomidagi Shimoliy, Markaziy va Janubiy Mirzachoʻl kanallari qurildi. Taxminan 800 ming gektar yangi paxta maydoni yaratilib, Guliston, Yangiyer va oʻnlab sovxoz qishloqlari paydo boʻldi. 1963-yilda Sirdaryo viloyati tuzildi. Keyinchalik yerlarning shoʻrlanishi jiddiy muammoga aylandi.
1958-yilda Qizilqum choʻlining janubi-gʻarbidagi Muruntov togʻlarida geologlar ulkan oltin konini kashf etdi; kashfiyotchilar guruhi 1966-yilda Lenin mukofotiga sazovor boʻldi. Konda sanoat qazib olish 1969-yilda boshlangan, bu yerda dunyodagi eng katta ochiq oltin karyerlaridan biri — uzunligi 3,5 km, chuqurligi 600 metrga yaqin chuqurlik paydo boʻldi. Shu yili Karmana yaqinida Navoiy shahri barpo etildi, Uchquduq va Zarafshon kabi choʻl shaharchalari qurildi; ular Navoiy kon-metallurgiya kombinati atrofida oʻsdi. 1982-yilda Navoiy viloyati tashkil etildi (1988–1992-yillarda vaqtincha tugatilgan). Bugun viloyat Oʻzbekistonning asosiy sanoat hududlaridan biri.
Bir vaqtlar maydoni 68 ming km² boʻlgan, dunyodagi eng yirik koʻllardan biri hisoblangan Orol dengizi 1960-yillardan qisqara boshladi: uni toʻyintiruvchi Amudaryo va Sirdaryo suvlari paxta dalalarini sugʻorishga yoʻnaltirildi. 2007-yilga kelib dengiz dastlabki maydonining taxminan 10 foiziga tushib, bir necha koʻlga boʻlinib ketdi, oʻrnida Orolqum choʻli paydo boʻldi. Bir paytlar gavjum baliqchilik porti boʻlgan Moʻynoq hozir suvdan oʻnlab kilometr uzoqda qolgan; qumlar ustida zanglagan kemalar «qabristoni» bor. Tuz va chang boʻronlari aholining sogʻligʻiga jiddiy taʼsir koʻrsatdi. Moʻynoqqa kelgan BMT bosh kotibi Pan Gi Mun buni sayyoramizning eng ogʻir ekologik ofatlaridan biri deb atagan.
